16 november 2026

Van VOC tot digitale florijn

Nederland is altijd een beetje een buitenbeentje geweest. We waren ooit een kleine handelsnatie die met de VOC een wereldwijde onderneming opzette en een belangrijke rol speelde bij het ontstaan van de moderne financiële markten. We waren ook een van de drijvende krachten achter de Benelux, de voorloper van de Europese economische samenwerking. Waarom zouden we niet weer eens een beetje eigenzinnig zijn?

Van VOC tot digitale florijn image

Misschien ligt er juist in onze eigen geschiedenis en in de bijzondere structuur van het Koninkrijk een kans om opnieuw voorop te lopen. Niet door de euro af te schaffen of nostalgisch terug te verlangen naar de gulden, maar door na te denken over een toekomst waarin meerdere valuta naast elkaar kunnen bestaan.

Eén Koninkrijk, verschillende munten

We hoeven daarvoor niet eens ver te zoeken. Binnen het Koninkrijk der Nederlanden bestaan al verschillende monetaire systemen. In Europees Nederland betalen we met de euro. Aruba heeft de Arubaanse florin. Curaçao en Sint Maarten gebruiken sinds 2025 samen de Caribische gulden. Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba is de Amerikaanse dollar het officiële betaalmiddel. Eén Koninkrijk, verschillende munten en verschillende monetaire afspraken. Dat is geen theoretisch model, maar dagelijkse praktijk.

De Caribische gulden is gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. Eén dollar is 1,79 Caribische gulden. Die koppeling is een bewuste beleidskeuze, gebaseerd op de sterke economische en financiële banden met de Verenigde Staten. Het laat zien dat een munt niet noodzakelijk overal dezelfde hoeft te zijn en dat een eigen monetaire inrichting mogelijk is binnen het Koninkrijk. Dat roept een interessante vraag op: waarom zouden we deze bestaande situatie niet gebruiken als vertrekpunt voor digitale monetaire innovatie?

Een digitale Caribische gulden

Stel dat we de Caribische gulden een digitale vorm geven. Geen nieuwe munt die eerst nog bedacht en ingevoerd moet worden, maar een digitale variant van een bestaande munt, met een bestaande centrale bank en een bestaande monetaire regeling. Zo’n digitale gulden zou betalingen tussen de Caribische eilanden en andere landen eenvoudiger kunnen maken. Maar waarom zouden we de mogelijkheden beperken tot het Caribisch gebied?

In Nederland kunnen twee partijen onderling afspreken dat zij een betaling in een andere valuta uitvoeren. Dat gebeurt nu al in internationale handel en financiële contracten. Ook particulieren en bedrijven kunnen onderling een prijs in Caribische guldens overeenkomen en afspreken dat zij daadwerkelijk in die valuta betalen. Dat maakt de Caribische gulden nog niet tot wettig betaalmiddel in Nederland: de euro blijft hier de wettelijke standaard. Maar voor vrijwillige afspraken tussen partijen bestaat ruimte.

Een digitale versie zou dit soort betalingen mogelijk veel eenvoudiger kunnen maken. Denk aan een digitale rekening, een directe betaling en een automatische omrekening wanneer een van de partijen liever euro’s ontvangt.

Mijn salaris in dollars, mijn rekening in euro’s

Ik heb dat principe zelf meegemaakt. Toen ik bij een Amerikaans bedrijf werkte, was mijn salaris gekoppeld aan de dollar. Mijn salaris werd echter gewoon in euro’s op mijn Nederlandse bankrekening overgemaakt. De afspraak ging dus over een bedrag in dollars, maar de feitelijke betaling vond plaats in euro’s. De wisselkoers bepaalde hoeveel euro ik uiteindelijk ontving. Dat is een heel praktisch voorbeeld van iets wat we in de discussie over geld vaak vergeten: de valuta waarin we een prijs afspreken, hoeft niet dezelfde te zijn als de valuta waarin we betalen.

Waarom zouden we dat principe niet veel breder kunnen toepassen? Een Nederlandse ondernemer zou een opdracht in digitale florijnen kunnen prijzen. Een Caribische ondernemer zou in Caribische guldens kunnen factureren. Een werknemer zou zijn salaris kunnen koppelen aan een andere valuta, terwijl hij gewoon euro’s ontvangt. En een internationale betaling zou automatisch kunnen worden omgerekend naar de munt die de ontvanger wenst.

De technologie om zulke transacties mogelijk te maken, is geen sciencefiction. Digitale betalingen, valutahandel en automatische conversie bestaan al. De uitdaging zit vooral in de afspraken, regelgeving, betrouwbaarheid en de infrastructuur die verschillende valuta met elkaar verbindt.

Van digitale gulden naar monetaire keuzevrijheid

Hier wordt het idee groter dan alleen een digitale Caribische gulden. Wat als we opnieuw nadenken over de mogelijkheid van verschillende nationale valuta naast de euro? Niet als vervanging van de Europese samenwerking, maar als aanvulling daarop. De euro heeft ons veel gebracht. Hij maakt handel en betalingen binnen Europa eenvoudiger en heeft een belangrijke rol gespeeld in de Europese integratie. Maar één munt voor zeer verschillende economieën kent ook beperkingen. Landen kunnen hun eigen wisselkoers niet meer aanpassen aan hun economische omstandigheden. Verschillen in productiviteit, inflatie en concurrentiekracht moeten op andere manieren worden opgevangen. Zou een systeem met meerdere valuta meer ruimte kunnen bieden?

Stel dat een digitale florijn naast de euro zou bestaan. In eerste instantie zou die bijvoorbeeld één op één aan de euro gekoppeld kunnen zijn. Op termijn zou, als daarvoor een passende Europese en juridische regeling wordt ontwikkeld, meer monetaire flexibiliteit denkbaar kunnen worden. Dan zouden economische ontwikkelingen en het vertrouwen in een land ook tot uitdrukking kunnen komen in de waarde van zijn eigen munt. Dat is nadrukkelijk een toekomstscenario. Nederland kan niet zelfstandig, via een besluit van De Nederlandsche Bank, een officiële parallelle munt met een eigen wisselkoers invoeren. De Europese verdragen geven de eurozone een gemeenschappelijk monetair kader. Een echte nationale munt met eigen monetair beleid vraagt dus om een Europese juridische oplossing. Maar dat maakt het idee niet technisch onhaalbaar of onzinnig.

Europa kan leren van zijn eigen buitenbeentjes

Ook elders in Europa zien we dat kleine landen soms een voortrekkersrol spelen in digitale innovatie. Estland heeft met zijn e-Residency laten zien hoe een land digitale publieke dienstverlening en internationale bedrijvigheid kan organiseren. Malta heeft met zijn wetgeving rond digitale ondernemingen en blockchaintechnologie ruimte gemaakt voor nieuwe vormen van digitale bedrijvigheid. Waarom zou het Koninkrijk der Nederlanden niet op monetair gebied zo’n rol kunnen spelen?

We hebben al verschillende valuta, bestaande centrale banken en ervaring met uiteenlopende monetaire afspraken. We zouden kunnen beginnen met een digitale Caribische gulden en onderzoeken hoe die veilig, betrouwbaar en grensoverschrijdend kan functioneren. Daarmee doen we ervaring op met digitale valuta die naast de euro bestaan, zonder meteen de Europese monetaire orde ter discussie te stellen. Van daaruit kan een bredere discussie ontstaan over de toekomst van geld in Europa.

Terug naar de toekomst

De VOC liet zien dat Nederland niet bang was om nieuwe financiële structuren te ontwikkelen. De Benelux liet zien dat economische samenwerking ook klein kan beginnen, met landen die samen iets nieuws durven te proberen. Misschien moeten we die mentaliteit opnieuw ontdekken. Het gaat mij niet om het nostalgisch terughalen van de oude gulden. Het gaat om keuzevrijheid, economische flexibiliteit en de mogelijkheid om verschillende valuta naast elkaar te gebruiken. Geld hoeft in een digitale wereld niet langer gebonden te zijn aan één geografisch gebied of één betaalinfrastructuur.

Misschien is de toekomst van geld niet één munt voor iedereen, maar een wereld waarin verschillende munten digitaal met elkaar verbonden zijn en mensen en bedrijven zelf kunnen kiezen waarin ze rekenen, sparen en betalen. Nederland heeft binnen zijn eigen Koninkrijk al een bijzondere uitgangspositie. Laten we die benutten. Niet door de euro vaarwel te zeggen, maar door te laten zien dat monetaire innovatie en Europese samenwerking heel goed samen kunnen gaan.

Van VOC tot digitale florijn. Terug naar de toekomst, en misschien opnieuw een beetje eigenwijs.

Door: Hans Timmerman (foto)

Brandwebbing/Previder wk 47 BN +BW Keepit BW + BN
Brandwebbing/Previder wk 47 BN +BW