Axians: steeds slimmere burgers vragen om een overheid die leert en vernieuwt, AI is de versneller

Wat opvalt is dat de vraagstukken niet meer alleen op operationeel niveau spelen. “Waar onderwerpen als IT infrastructuur, databeheer en cybersecurity eerder vooral bij IT terechtkwamen, worden ze nu op een veel hoger niveau besproken”, zegt Yolanda van Kraaij. “Dat is logisch, want de impact is veel groter is geworden. De afhankelijkheid van digitale systemen is toegenomen, burgers verwachten meer van de overheid en ondertussen groeit ook de externe druk om opnieuw na te denken over waar data staat, wie daar toegang toe heeft en hoe snel een organisatie zich kan aanpassen als omstandigheden veranderen.”

Regie over data

Volgens Van Kraaij dwingen die ontwikkelingen overheidsorganisaties om fundamenteel anders naar hun eigen informatievoorziening te kijken. “Jarenlang was het voor veel partijen voldoende om IT te outsourcen of SaaS-oplossingen af te nemen en ervan uit te gaan dat de data-veiligheid en business continuïteit daarmee geborgd was. Die tijd is voorbij. Organisaties moeten nu veel bewuster nadenken over waar hun gegevens staan, hoe afhankelijk ze zijn van externe leveranciers en wat er gebeurt als een omgeving niet meer beschikbaar is.”

Dit betekent ook dat data-classificatie nodig is: niet alle data is even gevoelig, dus moet inzichtelijk gemaakt worden wat het risico is als gegevens niet meer toegankelijk zijn of als deze aangetast worden. Dat is geen theoretische discussie. Incidenten van de afgelopen jaren hebben laten zien hoe kwetsbaar overheidsorganisaties zijn als digitale systemen uitvallen of worden aangevallen.

Soevereiniteit

Kanis vult aan: “Thema’s als cybersecurity, digitale autonomie en data governance hebben daar direct mee te maken. Inclusief vragen als: welke wetten gelden voor data, wie kan in uitzonderlijke situaties toegang afdwingen, en hoe afhankelijk ben je eigenlijk van bepaalde leveranciers of platformen?”

Volgens Van Kraaij is het wel zaak dit in perspectief te blijven zien: “In de basis is het niets meer dan een risico dat je moet mitigeren: goed in kaart brengen welke data zonder grote gevolgen in een publieke cloud omgeving kunnen staan, in relatie tot de betreffende wetgeving, en welke informatie zó belangrijk is dat deze onder Nederlands en/of Europese wetgeving wordt ondergebracht.”

Kanis maakt daarbij onderscheid tussen digitale soevereiniteit en digitale autonomie. “Soevereiniteit is vooral juridische controle: welke wetgeving is van toepassing op je data en wie kan in een uitzonderlijke situatie ingrijpen in jouw IT-omgeving of informatievoorziening. Autonomie is keuzevrijheid: Hoe afhankelijk ben je van verschillende leveranciers? Weet je dat ook? Accepteer je dat? Of ga je zoeken naar andere oplossingen die nog meer flexibiliteit kunnen bieden?”

Dat verschil is relevant, omdat het debat over afhankelijkheid vaak sterk politiek wordt gevoerd, terwijl organisaties ondertussen ook gewoon praktische afwegingen moeten maken zoals schaalbaarheid, rijke functionaliteit, ervaring en gebruikersgemak. Van Kraaij ziet wel dat er steeds meer lokale datacenters worden gevuld en dat overheden kijken naar Franse, Duitse of andere Europese alternatieven, maar zij is daar tegelijk nuchter over. “De vraag is een beetje: zijn deze initiatieven al zover dat dit daadwerkelijk een volledige vervanging op al deze factoren kan realiseren? Daarin is het aan de markt om samen met de overheid te leren en met enig tempo bewegen.”

Kansen van AI

Naast weerbaarheid en soevereiniteit is AI het derde grote onderwerp in vrijwel elk gesprek met de overheid. Van Kraaij: “Mijn ervaring is dat er vooral veel geëxperimenteerd wordt, dat er veel PoC’s zijn, en dat die overal binnen organisaties kunnen plaatsvinden. De volgende stap is om dit te bundelen tot een samenhangende aanpak.” Voorbeelden als GemChat voor gemeenten en OmgevingsChat voor omgevingsdiensten zijn volgens haar nog schaars. Veel zit nog in het experimentele stadium.

Daar komt een praktische uitdaging bij. “Zodra een PoC voor een AI-toepassing verder opgeschaald gaat worden, lopen organisaties veelal tegen beperkingen in de IT infrastructuur aan. Daarnaast zien we op dit moment een groeiend tekort aan geheugenmodules, de kosten hiervan lopen op en de levertijden zijn langer. Dat kan opschalen ook in de weg zitten.”

Kanis voegt daaraan toe: “AI komt pas echt tot zijn recht als data op de juiste manier kan stromen. Organisaties moeten dus goed weten waar hun data staat, hoe die ontsloten kan worden en welke beperkingen daar vanuit governance en security op zitten. Daar kan spanning ontstaan. Aan de ene kant wil je data toegankelijk maken om AI en analytics mogelijk te maken. Aan de andere kant moet je zorgen dat die toegang verantwoord en veilig blijft.”

Digitaal fundament

Axians is hierbij een technologiepartner die het digitale fundament helpt neerzetten. “Axians is in de overheid veelal bekend rondom networking, datacenter- en cybersecurityoplossingen,” zegt Kanis. “Daarmee ontstaat een basis om weerbaarheid en wendbaarheid concreet te maken, het digitale fundament. Daarbovenop zit de data laag, waarin het gaat om het verbinden van verschillende bronnen, het bij elkaar brengen en beschikbaar maken van de data, het inrichten van governance en het bouwen van dashboards, portals, analyses en (AI)pilots zodat we de data laten stromen, op een veilige wijze. Dat is een complexe stack aan diensten en oplossingen waar we al jaren in investeren!”

Van Kraaij: “Daarin ligt onze kracht. Wij coderen niet de daadwerkelijke large language models, maar gebruiken deze natuurlijk wel en faciliteren alles wat daaronder of omheen zit; van containerplatform en dataplatform tot en met de fysieke infrastructuur. Daarnaast zorgen we voor kennisoverdracht, helpen we bij het formuleren van de requirements en ontwerpen de technische oplossingen om een AI-toepassing succesvol en productief te maken.”

Europa

Axians past als bedrijf bij de soevereiniteitsvraag die leeft bij klanten. Kanis: “Axians is als onderdeel van VINCI Energies een Europees bedrijf welke valt onder Europese wetgeving en werkt in Nederland. Een sterk lokaal georganiseerd model met vaste klantenteams waardoor we elkaar écht goed leren kennen. Van Kraaij besluit: “Klanten gaan daarom langjarige relaties aan. Sommigen zijn al twintig jaar klant bij ons. Vooral in deze tijd zijn vertrouwen en continuïteit belangrijk.”