Peter Kuijt (SureSync): voor de overheid begint digitale regie bij betrouwbare data

“Een belangrijk thema bij de overheid is datakwaliteit,” zegt Kuijt. “Dat is de basis onder vrijwel alle actuele discussies die nu spelen, of het nu gaat om AI, cloud, hybride infrastructuur, toegang voor burgers of nieuwe Europese verplichtingen: zonder betrouwbare data en zonder goede regie op opslag en uitwisseling ontstaan er vroeg of laat problemen.“

Volgens Kuijt is een belangrijke trend dat overheden steeds meer bewegen van een centralistisch model van dataopslag en -beheer naar een decentrale benadering. “Niet alles hoeft eindeloos te worden gekopieerd en opgeslagen in steeds grotere omgevingen. Juist nu groeit het besef dat eigenaarschap over data dichter bij de bron moet blijven en dat burgers en organisaties meer invloed moeten krijgen op hoe hun gegevens worden beheerd en gedeeld.”

Dat is precies het gebied waar SureSync de afgelopen twaalf jaar ervaring mee heeft opgebouwd in samenwerking met de overheid, onder meer rond Digipoort en MijnOverheid. “Dat gaat niet alleen om technisch inzicht, maar ook om de bestuurlijke richting die steeds relevanter wordt. Europese regelgeving dwingt overheden immers om burgers meer toegang te geven tot hun gegevens, en daarmee groeit ook de noodzaak om data anders te organiseren.”

“Onze specialismen zitten met name in het veilig kunnen houden en overdragen van data. SureSync is daarnaast leverancier van zichtbare portalen zoals bijvoorbeeld bij de Belastingdienst. We zorgen er dus voor dat informatie veilig, betrouwbaar en met zo min mogelijk onnodige opslag kan worden uitgewisseld.”

Die vraag speelt al ook bij lagere overheden. “Gemeenten denken goed na over hoe de vraag zij burgers toegang gaan geven tot hun gegevens, hoe zij dat beheer gaan inrichten en op welke manier zij aan de aankomende verplichtingen kunnen voldoen. Ze weten dat het moet gaan gebeuren, maar hoe?”

Cloud

Hoewel dataregie de kern vormt, merkt Kuijt dat de aandacht in de praktijk momenteel sterk verschuift naar dataopslag, cloud en soevereiniteit. Dat heeft volgens hem veel te maken met de politieke context. “Kamervragen, maatschappelijke onrust en bredere geopolitieke zorgen maken het onderwerp zichtbaarder en urgenter. Overheden moeten kunnen uitleggen hoe ze omgaan met data, waar die staat, welke beheersmaatregelen zijn genomen en wat er gebeurt als een omgeving uitvalt of ontoegankelijk wordt.”

Juist daarom vindt Kuijt het belangrijk om de discussie over digitale soevereiniteit niet te abstract te voeren. “Het is een vrij concrete vraag: hoe zorg je dat data veilig, beschikbaar en onder regie blijft, zonder onnodige kopieën en ondoorzichtige afhankelijkheden? Daar ligt volgens hem ook de relevantie van de decentrale aanpak waarin SureSync zich specialiseert.

AI

Uiteraard komt AI op dit moment in elk gesprek terug. Toch ziet hij de overheid daar nog voorzichtig in bewegen. “Niet omdat de belangstelling ontbreekt, maar omdat betrouwbaarheid voor publieke organisaties veel zwaarder weegt dan tempo alleen. Dat vind ik nog wel spannend.”

Die spanning herkent hij al bij relatief generieke AI-toepassingen. “Tools als ChatGPT kunnen veel gemak opleveren, tijd besparen en werk versnellen. Maar in de context van de overheid ontstaat wel een aarzeling zodra de vraag opkomt waar de data naartoe gaat en welke externe partijen toegang kunnen krijgen. Dat zorgt voor drempels om daar vanuit een overheidsinstelling gebruik van te maken, omdat ze niet zeker weten of de dataveiligheid is gegarandeerd.”

Volgens Kuijt is die aarzeling logisch, omdat overheden zich geen situatie kunnen permitteren waarin gevoelige informatie onduidelijk wordt verwerkt of onbedoeld buiten de eigen invloedsfeer terechtkomt. Daardoor verloopt de adoptie van AI in de publieke sector trager dan in het bedrijfsleven. Tegelijk denkt hij dat de behoefte aan veilige alternatieven snel groter zal worden.

Gecontroleerde omgeving

Precies daar ziet Kuijt kansen ontstaan voor oplossingen waarbij data niet in een publieke cloudomgeving hoeft te worden verwerkt. Hij verwijst daarbij naar een voorbeeld in de zorg, waar wordt gewerkt aan een oplossing waarin data eerst naar een veilige omgeving gebracht wordt die niet in de cloud staat, waarna AI-toepassingen kunnen worden uitgevoerd en de gegevens vervolgens weer gecontroleerd worden teruggezet.

“Ik denk dit een toepassing zou kunnen zijn waar ook de overheid gebruik van kan maken in de toekomst. Juist publieke organisaties zoeken naar manieren om AI wel te benutten, maar dan in een omgeving waarin gegevensbescherming en controle beter zijn gewaarborgd.” Daarmee verschuift het debat van de vraag óf AI gebruikt gaat worden naar de vraag in welke architectuur en onder welke voorwaarden dat verantwoord kan gebeuren.

SureSync is al op grote schaal betrokken is bij gegevensuitwisseling in de overheid. “Wij verzorgen 6 miljard databerichten voor de overheid. Daarnaast gaat het om ongeveer 2 miljard autorisatieverzoeken die samenhangen met die datastromen. We doen dat onder meer voor de Belastingdienst, UWV en de Kamer van Koophandel.

Innovatie

Wanneer Kuijt de overheid vergelijkt met het bedrijfsleven, ziet hij duidelijke verschillen in tempo en focus. “Commerciële organisaties zijn vaak sneller in het toepassen van nieuwe technologie, ook omdat zij meer ruimte en druk ervaren om te innoveren. De overheid is weer veel verder in het treffen van beheersmaatregelen en in het nadenken over het veiligstellen van data. Ik denk dat we daar vanuit het bedrijfsleven echt van kunnen leren.”

Die wisselwerking ziet Kuijt ook terug in de manier waarop overheid en technologiepartners idealiter zouden moeten samenwerken. “De kracht zit vooral in publiek-private samenwerkingen waarin beide kanten samen verkennen wat technisch mogelijk is en wat juridisch of beleidsmatig nodig is. Dan ontstaat ruimte om echt samen op te trekken rond Europese verplichtingen, nieuwe datarechten en toekomstige voorzieningen voor burgers en bedrijven.”

“Voor de overheid zit de winst in het meekijken naar innovatieve technische mogelijkheden. Voor bedrijven is het voordeel dat ze vroeg inzicht krijgen in wat er gevraagd gaat worden. Daardoor kunnen ze zich inhoudelijk voorbereiden en technologie ontwikkelen die beter aansluit op wat publieke organisaties nodig zullen hebben.”