CISO NS Dimitri van Zantvliet waarschuwt voor 'AI-atrofie'

Volgens Van Zantvliet schuilt het grootste gevaar niet in de toenemende intelligentie van machines, maar in de "ontwenning" van de mens. De kloof tussen artificiële intelligentie en onze eigen cognitieve vaardigheden wordt volgens hem in rap tempo groter. "Het verval zit niet in de technologie. Het zit in ons gedrag," stelt de cyberdirecteur op LinkedIn.

Het wegvallen van vakmanschap

De moderne samenleving raakt gewend aan een wereld waarin AI constant helpt, aanvult en corrigeert. Of het nu gaat om vertalende oortjes, slimme brillen of zelfrijdende functies in auto's; we leven volgens Van Zantvliet op een soort 'maatschappelijke automatische piloot'. Hoewel dit voelt als vooruitgang, waarschuwt hij dat ons vakmanschap en ons vermogen om zelfstandig problemen op te lossen langzaam verdwijnen.

Dit proces vergelijkt hij met spieratrofie: hoe minder we onze eigen hersenen en vaardigheden gebruiken om afwegingen te maken, hoe slechter we erin worden. Het verraderlijke is dat ons zelfvertrouwen door de hulp van AI juist groeit, terwijl onze werkelijke kunde afneemt — een fenomeen dat bekendstaat als het Dunning-Kruger-effect, maar dan op mondiale schaal.

De ultieme stresstest: de 'zonnevlam'

Als expert op het gebied van weerbaarheid schetst Van Zantvliet een onheilspellend scenario. Wat gebeurt er als de technologische infrastructuur — door een natuurverschijnsel zoals een zware zonnevlam (CME) — wekenlang uitvalt? In een wereld zonder cloud, zonder modellen en zonder digitale assistenten, blijft een samenleving over die verleerd is hoe ze moet handelen.

"De uitroeiing, als die ooit komt, zal niet gebeuren omdat machines slimmer werden," waarschuwt hij. "Ze zal gebeuren omdat wij verleerden wat we zelf moesten kunnen."

Pleidooi voor digitale reservisten

Als oplossing oppert Van Zantvliet een radicaal idee: een vorm van maatschappelijke dienstplicht waarbij burgers een periode 'off-grid' gaan. Geen AI, geen cloud, geen constante assistentie. Het doel is niet om terug te gaan naar het verleden, maar om te trainen in onafhankelijkheid.

Het vermogen om "zelf te denken, zelf te beslissen en zelf te repareren" zou volgens de CISO de hoogste vorm van weerbaarheid moeten zijn. Hij ziet het als een bewuste keuze om niet volledig afhankelijk te worden van de systemen die we zelf hebben gebouwd. Want hoewel technologie ons vooruit helpt, moeten we wel in staat blijven om op eigen benen te staan wanneer de stroom uitvalt.