De belangrijkste digitale speerpunten van het coalitieakkoord

Hieronder volgt een analyse van de belangrijkste digitale speerpunten uit het akkoord (PDF).

De geboorte van de Nederlandse Digitale Dienst

Een van de meest opvallende plannen is de oprichting van een Nederlandse Digitale Dienst. Deze nieuwe entiteit moet compact en deskundig worden, maar bovenal uitgerust met "doorzettingsmacht". De dienst krijgt de taak om de digitalisering rijksbreed te ondersteunen, kwaliteitsstandaarden op te stellen en te zorgen voor goede ontwerpkeuzes bij nieuwe projecten.

Dit initiatief hangt nauw samen met de wens om de afhankelijkheid van externe IT-leveranciers drastisch te verminderen. Het kabinet wil meer IT-talent direct in dienst van het Rijk nemen om de regie op cruciale infrastructuur terug te pakken. Tegelijkertijd wordt ingezet op de uniformering van de bedrijfsvoering, waarbij het ministerie van Binnenlandse Zaken de leiding neemt over verplichte standaarden voor ICT en inkoop binnen het Rijk.

Estland als lichtend voorbeeld

De coalitie steekt haar bewondering voor de digitale koploper van Europa niet onder stoelen of banken: de dienstverlening van Estland is het expliciete voorbeeld voor de Nederlandse inhaalslag. Het doel is dat alle overheidsdiensten online toegankelijk worden voor zowel burgers als bedrijven.

Om dit te bereiken, zet het kabinet in op:

Data en AI: Het verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie binnen de overheid wordt expliciet mogelijk gemaakt.

Transparantie: AI wordt ook ingezet om de informatiehuishouding van de overheid op orde te krijgen, wat de uitvoering van de Wet Open Overheid (Woo) moet verbeteren.

Begrijpelijke Taal: Er komt een wettelijk verankerd "recht op begrijpelijke taal". Digitale correspondentie van de overheid moet voor iedere burger direct duidelijk zijn.

Privacy en rechtsbescherming

Ondanks de drang naar meer datagebruik, erkent het akkoord de complexiteit van de huidige privacywetgeving. Het kabinet wil in Europees verband werken aan een herziening en vereenvoudiging van de AVG. Ook in de nationale toepassing van deze regels wordt gezocht naar meer werkbare oplossingen.

Daarnaast wordt de digitale wereld meegenomen in de strijd voor een rechtvaardigere samenleving. In de inleiding wordt expliciet benoemd dat "schelden op X" (voorheen Twitter) niet de norm mag zijn, wat duidt op een grotere aandacht voor online omgangsvormen en de sociale impact van digitale platforms.

Veiligheid en weerbaarheid

Hoewel de specifieke details over cybersecurity-budgetten vaak in de budgettaire bijlagen verborgen blijven, is de intentie helder: de democratische rechtsstaat moet beschermd worden tegen dreigingen van buitenaf, waaronder digitale inmenging en sabotage. Dit wordt onderstreept door de ambitie om belangrijke democratische instituties weerbaarder te maken.

Het kabinet belooft bovendien dat de overheid bondgenoot zal zijn van burgers die positief bijdragen, terwijl er hard wordt opgetreden tegen krachten die de samenleving van binnenuit of via digitale weg uithollen.

Conclusie: Een slanke, digitale overheid

De rode draad in het akkoord is de transformatie naar een "slanke en slagvaardige overheid". Door de inzet van een centrale digitale dienst, het omarmen van AI en het verminderen van externe IT-inhuur hoopt de coalitie de productiviteit van de Rijksdienst te verhogen. Het succes van dit "Project Nederland" zal voor een groot deel afhangen van de vraag of de nieuwe Digitale Dienst daadwerkelijk de beloofde doorzettingsmacht kan verzilveren in een van oudsher versnipperd Haags ICT-landschap.