Miljoenen naar quantum, maar de regie ontbreekt

De ambities zijn torenhoog, maar de fundering vertoont scheuren. In een kritische analyse wijst Van Zantvliet op de paradox waarin de Nederlandse overheid zich bevindt. Er wordt volop geïnvesteerd in de ontwikkeling van quantumcomputers, maar een concrete strategie voor het eigen gebruik van deze technologie door de Rijksoverheid ontbreekt nagenoeg.

Het sluimerende gevaar: 'Harvest Now, Decrypt Later'

Een van de meest urgente punten die Van Zantvliet aanstipt, is het beveiligingsrisico. Quantumcomputers hebben de potentie om onze huidige cryptografie — de sloten op onze digitale deuren — met gemak te forceren.

Hoewel een volwaardige quantumcomputer er nog niet is, is de dreiging vandaag al actueel door het zogenaamde 'Harvest now, Decrypt later'-scenario. Hierbij stelen kwaadwillende actoren of vreemde mogendheden nu al massaal versleutelde data, met het plan deze over vijf of tien jaar te ontsleutelen zodra de techniek dat toelaat.

De overstap naar Post-Quantum Cryptography (PQC) — beveiliging die wél bestand is tegen quantumkracht — verloopt volgens de Rekenkamer echter stroperig. Veel overheidsinstanties hebben volgens het rapport geen scherp beeld van welke systemen kwetsbaar zijn, laat staan hoe ze deze moeten aanpassen.

De drie pijnpunten van de Nederlandse quantum-ambitie

De analyse van Van Zantvliet en de Rekenkamer valt uiteen in drie kritieke gebieden:

Gebrek aan Rijksbrede visie: Er wordt geëxperimenteerd in de marges, maar een overkoepelend plan over hoe de overheid quantumtechnologie gaat inzetten voor de publieke zaak, is er niet.

De 'Subsidie-cliff' van 2028: Het Nationaal Groeifonds trekt de portemonnee tot 2028. Daarna valt de financiering weg. Er is momenteel geen duidelijkheid over wie het stokje overneemt. Als de markt het niet oppakt, dreigt het geïnvesteerde belastinggeld te verdampen.

Trage adoptie van veiligheidsnormen: De overheid loopt achter de feiten aan als het gaat om het herstellen van de digitale weerbaarheid tegen quantumaanvallen.

"Nederland loopt voorop in het laboratorium, maar achter in de echte wereld", aldus Dimitri van Zantvliet.

Conclusie: Een kostbaar laboratorium zonder uitgang?

De conclusie van de Rekenkamer, die Van Zantvliet deelt met zijn volgers, is hard. De focus ligt te eenzijdig op de innovatie zelf en te weinig op de randvoorwaarden. Zonder centrale regie en een plan voor de periode na 2028 riskeren we dat Nederland een theoretische koploper blijft die in de praktijk de boot mist.

Het is nu aan de politiek en de top van het bedrijfsleven om de transitie van het lab naar de samenleving te versnellen, voordat de voorsprong — en de data — in vreemde handen valt.