Geopolitiek domineert European Robotics Forum in Stavanger

Tijdens het European Robotics Forum 2026 in Stavanger stond, niet geheel verrassend, geopolitiek centraal. Een plenair panel boog zich over de vraag hoe Europa zijn technologie-industrie kan beschermen en versterken in een wereld van toenemende onzekerheid. Vier sprekers uit de energie-, defensie- en maakindustrie deelden hun perspectief.

Moderator Nabil Belbachir van NORCE opende de sessie met een videopresentatie die de kern van de discussie scherp neerzette: Europa behandelt robotica steeds vaker als een onderdeel van kunstmatige intelligentie, en dat is een vergissing. AI en hardware overlappen, maar zijn fundamenteel verschillend van aard. AI draait op software en algoritmen; robotica is verankerd in fysieke engineering, actuatoren, sensoren, mechanica. Wie investeert in AI maar robotica verwaarloost, bouwt een brein zonder lichaam.

De vergelijking met de Europese halfgeleiderindustrie was expliciet aanwezig. Het voorbeeld van Qimonda, de in 2009 failliete gehanteerde Duitse chipsfabrikant die ooit 13.000 mensen in dienst had en tien procent van de mondiale DRAM-markt controleerde — illustreerde wat er op het spel staat. Toen China in 2014 te maken kreeg met exportbeperkingen en zijn eigen geheugenchips wilde ontwikkelen, greep het terug op Qimonda’s patenten en voormalig personeel. Het ecosysteem was verloren gegaan; de kennis niet geheel, maar het leiderschap wel.

Weerbaarheid vanuit de energiesector

Michelle Williams, hoofd Business Transformation bij Aker BP, definieerde weerbaarheid vanuit operatorperspectief als het vermogen om kritieke infrastructuur draaiende te houden onder zware druk — of die druk nu geopolitiek van aard is, voortkomt uit cyberdreigingen of uit technologische afhankelijkheden. Strategische autonomie draait in haar optiek om controle: over de toeleveringsketen, over data, over technologie.

Williams pleitte voor een integrale benadering: “AI creëert pas waarde wanneer het verbonden is aan robuuste sensing, actuatie en autonome ondersteuning.” Europa schaalt momenteel de intelligentie op zonder de fysieke laag te borgen. Zonder robotica blijft AI conceptueel; operaties blijven immers afhankelijk van fysieke systemen voor onderhoud en levenscyclusbeheer. Haar aanbeveling: maak robotica een zelfstandige strategische pijler, los van AI, en zorg voor full-stack capaciteiten — van component tot eindproduct.

Kongsberg: meerdere leveranciers, meerdere continenten

Linn Winsnes Thrane, Vice President Technology bij Kongsberg, beschreef de concrete maatregelen die het concern neemt om productieverstoringen op te vangen. Het bedrijf hanteert een beleid van meerdere componentleveranciers per onderdeel om afhankelijkheid van één bron te vermijden. Productielocaties zijn gespreid over meerdere continenten, waarmee handelsbarrières en regionale verstoringen worden gemitigeerd. Tijdens de coronapandemie bouwde Kongsberg een strategische voorraad op van kritieke componenten, een buffer van minimaal zes maanden, die sindsdien structureel wordt aangehouden.

Thrane benadrukte dat Europese weerbaarheid meer dan alleen een technologisch vraagstuk is. “We moeten ook zorgen voor een skills-adaptatie van ons personeel. Anders redden we het niet.” Verder pleitte zij voor afstemming van techontwikkeling op circulaire productiemodellen: Kongsberg-klanten kunnen producten aan het einde van de levenscyclus retourneren voor revisie, hergebruik van onderdelen of verantwoorde afvoer, wat zowel kosten drukt als externe afhankelijkheden verkleint.

NATO DIANA: defensie als groeikans

Heather Buisman van NATO’s Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA) schetste hoe technologie een centrale positie inneemt in het acceleratorprogramma. Het portfolio omvat autonome systemen, UAV’s en UUV’s, toepassingen in biotechnologie en mensversterking, en robotica voor logistiek en kritieke infrastructuur in extreme omgevingen. Daarnaast speelt robotica een sleutelrol in het opschalen van de productie van alle technologieën in het programma.

DIANA ondersteunt bedrijven actief bij het verleggen van toeleveringsketens naar het grondgebied van de Alliantie en bij het vervangen van buitenlandse investeerders door NATO-georiënteerde financieringspartners. Buisman waarschuwde dat de overstap naar dual use of een defensiegerichte strategie meer vraagt dan technische aanpassingen: prijsstelling, go-to-market en juridische structuren zijn fundamenteel anders dan in de civiele markt. “Je moet jezelf afvragen of je als bedrijf klaar bent om die parallelle trajecten te managen.”

Leonardo: dual use als risicospecifrum

Flavio Fusco van Leonardo, verantwoordelijk voor civiele R&D-samenwerkingsprojecten, benadrukte dat dual use in het aankomende Kaderprogramma van de EU als standaarduitgangspunt wordt beschouwd. Dat brengt nieuwe eisen met zich mee die projectmanagers tijdig moeten kennen.

Fusco omschreef dual use niet als een binaire eigenschap, maar als een spectrum van risico’s. Wanneer een project defensiegevoelige elementen bevat, komen twee categorieën aanvullende vereisten in beeld: exportcontrole en veiligheidsclassificatie. Exportcontrole vereist gedetailleerde documentatie van elk item in het project. fysiek of niet-tastbaar, inclusief het beoogde gebruik en de nationaliteit van betrokken partners. Veiligheidsclassificatie kan leiden tot eisen zoals persoonlijke veiligheidsverklaringen, afgeschermde werkruimten en beperkingen op publicatie, lasten die voor kleinere bedrijven of universiteiten moeilijk te dragen zijn.

Ondanks de uiteenlopende achtergronden van de panelleden was de rode draad eenduidig: Europa kan strategische autonomie niet bewerkstelligen door AI te prioriteren en hardware te verwaarlozen. De fysieke industrie, met haar toeleveringsketens, productiefaciliteiten en vakkundig personeel, vraagt om gerichte investeringen en bescherming. Het verlies van Qimonda geldt als waarschuwing; het verlies van de Europese hardware-industrie zou een herhaling zijn die moeilijker te herstellen valt.