Amsterdam, Den Bosch, Zaanstad en Ede testen nieuwe overheids-werkplek

De gemeenten 's-Hertogenbosch, Zaanstad, Ede en Amsterdam trekken hierin gezamenlijk op met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en SSC-ICT. Het initiatief is een direct uitvloeisel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waarin digitale soevereiniteit hoog op de agenda staat.

Risico’s van afhankelijkheid

Momenteel leunen overheden zwaar op een klein aantal mondiale spelers voor hun dagelijkse werkplekken en samenwerkingstools. Dit brengt risico's met zich mee voor de continuïteit, de privacy en de grip op kosten. Wanneer een leverancier besluit de voorwaarden of prijzen te wijzigen, heeft een gemeente vaak weinig tot geen alternatief.

Met de test van de Digitale Autonome Werkplek Overheid (DAWO) wordt gezocht naar een haalbaar alternatief. Deze werkplek is gebaseerd op Linux, een open source besturingssysteem, en wordt gecombineerd met 'MijnBureau'.

Europese samenwerking

'MijnBureau' is een door BZK ontwikkelde open samenwerkomgeving. Het is een verzameling van diverse Europese oplossingen, waaronder componenten uit Frankrijk en Duitsland en het bekende platform Nextcloud. Door deze bouwstenen te combineren, ontstaat een werkomgeving die transparant is en waarbij de data in eigen beheer blijft.

Tijdens het recente iBestuur-congres 'Soevereiniteit en Overheid' werden de eerste resultaten gedeeld. De conclusie was hoopgevend: de technische basis voor een autonome werkplek staat als een huis. Echter, er werd ook gewaarschuwd dat techniek alleen niet genoeg is; er zijn structurele investeringen en een brede politieke wil nodig om dit op grote schaal uit te rollen.

Hoe nu verder?

De pilot loopt door tot eind 2026. De komende periode staat in het teken van:

• Gebruikerservaringen: Hoe ervaren ambtenaren het werken met Linux en MijnBureau in hun dagelijkse praktijk?
• Toepasbaarheid: Welke functies of afdelingen kunnen als eerste volledig overstappen op deze nieuwe omgeving?
• Doorontwikkeling: De inzichten uit de pilot worden direct gebruikt om DAWO en MijnBureau te verbeteren.

Om de opgedane kennis te delen en opschaling mogelijk te maken, organiseert de VNG diverse bijeenkomsten. Een belangrijk ijkpunt op de agenda is de GovTechDay op 11 juni 2026. In het najaar volgt bovendien een 'fieldlab' waar overheden en marktpartijen samen de mogelijkheden voor verdere samenwerking verkennen.

Met deze stap hopen de deelnemende gemeenten niet alleen hun eigen autonomie te vergroten, maar ook een blauwdruk te bieden voor andere overheidsinstanties die de regie over hun digitale toekomst terug willen winnen.