Digitale soevereiniteit bij AI vraagt om nuance, niet om zwart-wit keuzes
Digitale soevereiniteit is in korte tijd ook een kernbegrip geworden in discussies over AI. Europese regelgeving, geopolitieke ontwikkelingen en zorgen over datatoegang maken dat organisaties steeds kritischer kijken naar waar data wordt opgeslagen en hoe AI wordt ingezet. Tijdens Zorg & ict 2026 werd echter duidelijk dat soevereiniteit zelden een simpele ja‑of‑nee‑keuze is. In een gezamenlijke sessie van Dell Technologies, Infinity IT en Fundaments pleitte Lieke Hamers (foto), Field CTO bij Dell Technologies, voor een genuanceerde benadering.
“De vraag is niet óf je cloud of on‑premises kiest,” stelde Lieke, “maar welke combinatie past bij je workloads, je data en je verantwoordelijkheden.” Soevereiniteit is daarbij een criterium, geen ideologisch eindpunt.
Soevereiniteit is contextafhankelijk
In de praktijk kiezen organisaties steeds vaker voor een hybride of gedistribueerd AI‑landschap. Training van modellen vindt vaak centraal plaats, terwijl inferencing juist dichter bij de data gebeurt: op locatie, aan de edge of zelfs op werkstations. Factoren als latency, datazwaarte, security, compliance en kosten zijn daarin vaak doorslaggevender dan de fysieke locatie van de infrastructuur.
Dell ondersteunt daarom meerdere infrastructuurmodellen, variërend van SaaS en cloud tot private omgevingen, on‑premises en edge computing. Die flexibiliteit is noodzakelijk nu AI‑toepassingen steeds diverser worden en niet meer passen binnen één vast architectuurmodel. Zeker in sectoren als zorg en overheid vraagt elke AI capability die een of meerdere use case(s) ondersteund om een eigen afweging.
Transparantie als randvoorwaarde voor regie
Een belangrijk spanningsveld in het soevereiniteitsdebat is de toenemende afhankelijkheid van reeds gedefinieerde AI‑oplossingen. Veel oplossingen functioneren als black box: organisaties hebben beperkt inzicht in gebruikte modellen, trainingsdata en kostenstructuren. Dat wringt met eisen rondom controle, verantwoording en auditability.
Volgens Hamers ligt de sleutel niet alleen in waar AI draait, maar vooral in transparantie. “Organisaties moeten begrijpen welke data wordt gebruikt, wie toegang heeft en hoe AI‑modellen zich ontwikkelen in de tijd.” Die behoefte aan openheid speelt tevens een rol bij strategische keuzes: AI‑modellen hebben een relatief korte levensduur dan we van traditionele software gewend zijn. Wij adviseren een kortcyclische gebruik en review loop van maximaal 2 jaar en daarmee de keuze te hebben voor vervanging of aanpassing. Flexibiliteit in infrastructuur en architectuur wordt daarmee een randvoorwaarde om AI soeverein te kunnen inzetten.
Digitale soevereiniteit bij AI in de praktijk
Als partner van Dell Technologies helpt Infinity IT organisaties bij het ontwerpen en implementeren van oplossingen die digitale soevereiniteit bij het gebruik van AI mogelijk maken, onder andere met Dell AI Factory. De focus ligt daarbij niet op het uitsluiten van cloudmodellen, maar op het behouden van keuzevrijheid en regie. Organisaties houden controle over data, modellen en infrastructuur, binnen Europese juridische en ethische kaders.
Deze aanpak sluit aan bij de bredere ontwikkeling richting gedistribueerde AI, waarbij technologische keuzes voortdurend worden herijkt. Digitale soevereiniteit is daarin geen statisch doel, maar een eigenschap van het ontwerp en de governance eromheen.
Meer dan technologie: duurzaamheid en verantwoordelijkheid
Het soevereiniteitsvraagstuk raakt ook aan bredere thema’s zoals duurzaamheid en datagroei. De wereldwijde hoeveelheid opgeslagen data stijgt exponentieel en AI draagt daar aanzienlijk aan bij. Dat heeft directe gevolgen voor energie‑ en waterverbruik. Bewust databeheer, duidelijke bewaartermijnen en automatische opschoning worden daarmee niet alleen operationele keuzes, maar strategische en maatschappelijke.
Daarnaast vraagt verantwoord AI‑gebruik om heldere kaders voor medewerkers. Toegangscontrole, monitoring en training zijn essentieel om te voorkomen dat gevoelige informatie onbedoeld in AI‑systemen terechtkomt. Digitale soevereiniteit gaat daarmee niet alleen over infrastructuur, maar ook over gedrag, processen en governance.
Terug naar de tekentafel: welke vragen horen nu op de CxO‑agenda?
De discussie over digitale soevereiniteit bij AI vraagt minder om stellige standpunten en meer om fundamentele keuzes. Voor CxO’s betekent dit terug naar de tekentafel, niet om technologie opnieuw te selecteren, maar om de juiste vragen te stellen.
Welke data is strategisch en vereist maximale controle, en welke data kan flexibeler worden ingezet? Voor welke AI‑use cases is een soevereine inrichting noodzakelijk, en waar volstaat snelheid of schaal? Waar ligt de regie over AI‑modellen gedurende hun volledige levenscyclus, niet alleen over data? En is de huidige governance vooral ingericht om risico’s te beperken, of ook om gecontroleerd te versnellen?
Ook duurzaamheid verdient een vaste plek op de agenda. Bewuste keuzes over datakwaliteit, bewaartermijnen en automatische opschoning bepalen in toenemende mate de maatschappelijke en operationele impact van AI.
De gezamenlijke sessie van Dell Technologies, Infinity IT en Fundaments tijdens Zorg & ict 2026 maakte duidelijk dat AI zelf niet soeverein is, maar dat organisaties AI wél soeverein kunnen inzetten. Niet als technisch eindstation, maar als een doorlopend afwegingsproces. Organisaties die inzetten op transparantie, flexibiliteit en regie creëren ruimte om AI toekomstbestendig in te zetten, zonder zich vast te zetten in dogma’s over cloud, on‑premises of leveranciers.
