Universiteiten, Rijk en SURF bundelen krachten voor eigen IT-koers

Hoewel digitalisering grote voordelen biedt voor de bedrijfsvoering en innovatie binnen het onderzoek, uiten universiteiten groeiende zorgen over de dominantie van een beperkt aantal marktpartijen. Deze afhankelijkheid brengt risico’s met zich mee voor de privacy, de kennisveiligheid en de continuïteit van academische processen. Bovendien vrezen de instellingen dat kernwaarden zoals academische vrijheid en wetenschappelijke integriteit onder druk komen te staan.

Risico’s van de 'vendor lock-in'

Een van de belangrijkste drijfveren achter het plan is het voorkomen van een zogeheten vendor lock-in. In de huidige situatie hebben universiteiten vaak weinig tot geen invloed op de wijze waarop hun data worden verzameld en verwerkt. Daarnaast waarschuwt de sector voor onberekenbare prijsverhogingen en onwenselijke beïnvloeding door commerciële partijen of buitenlandse overheden.

Binnen de academische gemeenschap is de roep om verandering groot. Op diverse universiteiten zijn petities en brandbrieven verschenen waarin wordt aangedrongen op meer onafhankelijkheid. "Andere publieke organisaties zitten in hetzelfde schuitje," stelt Alexandra van Huffelen, voorzitter van de nieuwe commissie en verbonden aan de Radboud Universiteit. "Het is daarom essentieel dat we samen met SURF en het Rijk optrekken om echt een vuist te kunnen maken."

Strategie en actieplan

De nieuw gevormde commissie bestaat uit bestuurders van de universiteiten van Nijmegen, Groningen en Utrecht, de directeur CIO Rijk en de bestuursvoorzitter van SURF. Hun opdracht is drieledig:

• Nulmeting: Vaststellen waar op dit moment de grootste risico’s en afhankelijkheden liggen.
• Digitaal noodpakket: Het formuleren van oplossingen voor de korte termijn.
• Langetermijnvisie: Het ontwikkelen en promoten van eigen alternatieven en het aanscherpen van gezamenlijke inkoopvoorwaarden.

Naast technische en juridische maatregelen zet de commissie in op internationale samenwerking en het aanjagen van innovatie via SURF, dat reeds diverse pilots met alternatieve digitale infrastructuren heeft lopen.

Dialoog en vervolg

De koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) benadrukt dat de kennis van wetenschappers cruciaal is voor het slagen van dit traject. Om de dialoog tussen bestuurders, beleidsmakers en experts te faciliteren, organiseert UNL op maandag 22 juni een kenniscafé over digitale autonomie.