Nederland eist geïntegreerde EU-strategie voor AI en chips

Met het naderende EU Tech Sovereignty Package in het vooruitzicht, heeft Nederland op 17 april 2026 zijn visie gepresenteerd. De kernboodschap: tech-soevereiniteit is geen binair gegeven (je hebt het of je hebt het niet), maar een samenspel tussen alle lagen van de technologische keten – van grondstoffen en chips tot software en data.

De 'Sovereign Tech Stack': Een cirkel van afhankelijkheid

Nederland stelt voor om de Europese digitale infrastructuur te benaderen als een 'stack' (een stapel lagen). Het vernieuwende aan het Nederlandse voorstel is de introductie van een demand-supply loop.

In dit model creëert de bovenkant van de stapel (bijvoorbeeld Europese AI- en cloud-aanbieders) een voorspelbare vraag naar de onderkant (Europese chips en infrastructuur). Deze basislagen leveren op hun beurt de bouwstenen die nodig zijn om de bovenste lagen soeverein en veilig te laten functioneren. Zonder deze koppeling riskeert Europa volgens Den Haag miljarden te investeren in technologie die vervolgens niet door de eigen markt wordt afgenomen.

Drie pijlers voor een autonoom Europa

Het non-paper stelt drie specifieke wetgevende prioriteiten voor:

1. Cloud & AI Development Act (CADA)

Nederland wil een einde maken aan 'sovereignty-washing'. Er moet een duidelijke definitie komen van wat een "soevereine cloud" is, variërend van 'midden-autonoom' tot 'volledig soeverein'.

• Overheidsregie: De EU moet prioriteit geven aan datacenters van strategisch belang.
• Publieke inkoop: De overheid moet optreden als launching customer voor vertrouwde Europese oplossingen.

2. Chips Act II (CAII)

De opvolger van de huidige Chips Act moet volgens Nederland verder kijken dan alleen het bouwen van enorme fabrieken. De focus moet verschuiven naar het ontwerp en de vraag.

• Betrouwbare chips: Er moeten criteria komen voor 'trustworthy chips', gebaseerd op transparantie in de toeleveringsketen.
• Open architecturen: Nederland pleit voor steun aan open technologieën zoals RISC-V. Dit voorkomt dat Europa afhankelijk wordt van één enkele buitenlandse leverancier (vendor lock-in).

3. Open Source als Haarlemmerolie

Opvallend is de prominente rol voor open source. Nederland ziet dit niet slechts als een technisch detail, maar als een strategisch instrument. Open source verlaagt de drempels voor Europese bedrijven om in te stappen en garandeert dat systemen transparant en controleerbaar zijn. Het advies is dan ook om in elke lidstaat 'Open Source Program Offices' (OSPO's) op te richten.

Geen isolement, maar autonomie

Ondanks de stevige taal over soevereiniteit, benadrukt het non-paper dat Nederland niet streeft naar een protectionistisch fort Europa. De EU zal altijd afhankelijk blijven van wereldwijde handel en buitenlandse technologie.

De doelstelling is echter om de keuzevrijheid te behouden. Europa moet autonoom kunnen handelen op het wereldtoneel, in lijn met democratische waarden, zonder gedwongen te worden door technologische afhankelijkheden van grootmachten elders.

Financiering

Om deze plannen te realiseren, wijst Den Haag nadrukkelijk naar het toekomstige European Competitiveness Fund. Europees publiek geld en privaat kapitaal moeten hand in hand gaan om de schaalvergroting van deze 'soevereine stack' te financieren.

Met dit document zet Nederland zichzelf neer als een van de architecten van het nieuwe Europese digitale industriebeleid. De bal ligt nu bij Brussel om deze geïntegreerde aanpak over te nemen in het definitieve Tech Sovereignty-pakket.

Kernpunten van het Nederlandse voorstel: