Overheid en wetenschap lanceren eigen spraakmodel HOSAN

De noodzaak voor een eigen publieke spraakinfrastructuur is groot. Spraak functioneert in rap tempo als de nieuwe, natuurlijke interface tussen mens en technologie. Burgers communiceren via spraak met klantenservices, zorginstellingen, de rechtspraak en digitale assistenten. Automatische transcriptie, ondertiteling en spraakgestuurde toepassingen zijn daardoor onmisbaar geworden binnen de overheid, media, het onderwijs en de veiligheidssector.

Huidige spraakmodellen schieten in de praktijk echter vaak tekort. Omdat deze systemen vrijwel uitsluitend door buitenlandse techgiganten zijn ontwikkeld, zijn ze onvoldoende toegesneden op de nuances van de Nederlandse taal. Dialecten, regionale accenten, straattaal en domeinspecifiek jargon — bijvoorbeeld in de medische of juridische wereld — worden slecht herkend, wat leidt tot tijdrovende handmatige nabewerking. Bovendien zorgt het gebruik van deze commerciële modellen voor een ongewenste afhankelijkheid van buitenlandse data-infrastructuur en cloud-aanbieders, wat botst met privacy- en veiligheidseisen.

HOSAN moet gaan fungeren als een publieke basisvoorziening waarin transparantie, publieke waarden en dataveiligheid centraal staan. Waar de politieke en maatschappelijke discussie zich de afgelopen jaren voornamelijk toespitste op grote tekstgebaseerde taalmodellen (LLM's), laat dit initiatief zien dat soevereine spraaktechnologie een even fundamentele bouwsteen is voor de digitale infrastructuur van de toekomst.

Het project kent een brede, sectoroverstijgende coalitie. In het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) trekken het Platform AI & Overheid en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) gezamenlijk op met een indrukwekkende lijst partners. Tot de ondertekenaars behoren onder meer Beeld & Geluid, de NPO, de Nationale Politie, de Koninklijke Marechaussee, SURF, Kennisnet, de Taalunie, de Universiteit Twente en de Radboud Universiteit. Ook de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en Economische Zaken en Klimaat (EZK), DUO, de Hogeschool van Amsterdam, de Alliantie Digitaal Samenleven en ICTU hebben hun handtekening onder het soevereine AI-initiatief gezet.