WRR luidt noodklok over techafhankelijkheid
In een gezaghebbend advies aan de regering en het parlement waarschuwt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) dat Europa zich in een uiterst kwetsbare positie bevindt. In het rapport Strategisch handelen: Beleid voor een geopolitieke economie stelt de raad dat economische betrekkingen definitief zijn getransformeerd tot een geopolitiek machtsmiddel. Europa dreigt de klemtoon te worden tussen de Verenigde Staten en China als het zijn beleid, instituties en economische aannames niet drastisch herziet.
Het rapport (PDF) benadrukt dat de naoorlogse multilaterale handelsorde op basis van internationale afspraken en onbegrensd vrijverkeer bezig is af te brokkelen. Waar afhankelijkheid voorheen werd gezien als een borstwering voor vrede, zetten grootmachten deze nu direct in voor strategische overheersing.
Twee structurele bedreigingen: innovatierace en scheefgetrokken handel
Volgens de WRR nemen de risicovolle afhankelijkheden van Europa vooralsnog niet af, maar juist toe. De raad wijst op twee achterliggende dynamieken die deze spiraal voeden:
De internationale innovatierace: De VS en China zetten zwaar in op krachtige nationale innovatiesystemen rond kritieke technologieën, zoals AI, energie en digitale infrastructuur. Zij combineren strakke overheidsregie met marktcompetitie, ondersteunen de gehele keten van grondstof tot afzetmarkt, en benutten immens grote schaalvoordelen. Europa loopt daarentegen achter bij het opschalen en commercialiseren van technologische doorbraken.
Scheefgetrokken internationale handel: China stimuleert zijn goederenexport via een bewuste, agressieve strategie. Deze berust op drie pijlers: een lage binnenlandse vraag, massale staatssubsidies (volgens OESO-schattingen drie tot acht keer zo hoog als in westerse landen) en een kunstmatig ondergewaardeerde yuan (geschat op 12 tot meer dan 30 procent).
Het resultaat is dat Chinese producten dikwijls 30 procent goedkoper op de markt komen dan Europese alternatieven. Dit zet de Europese industrie — zoals de aanhoudende banenverliezen in Duitsland laten zien — onder existentiële druk.
Alleen industriebeleid is onvoldoende
De WRR waarschuwt de Nederlandse regering voor blind staartstaren op louter industriebeleid. Het enkel pompen van miljarden in Europese innovatie en concurrentievermogen is volgens de raad dweilen met de kraan open als het probleem van de scheefgetrokken handel niet gelijktijdig wordt aangepakt. Zonder bescherming tegen oneerlijke buitenlandse concurrentie dreigt Europa miljarden uit te geven en cruciale waarden — zoals privacy, arbeidsvoorwaarden en klimaatdoelen — op het spel te zetten, zonder dat de strategische afhankelijkheden daadwerkelijk afnemen.
Vier hoofdboodschappen voor het kabinet
Om uit de huidige patstelling te geraken, formuleert het adviesorgaan vier dwingende adviezen:
Inzetten op én innovatie én handelsherstel: Een krachtig industriebeleid is hard nodig, maar moet hand in hand gaan met een daadkrachtig antwoord op de verstoorde mondiale handelsbalans.
Durf pijnlijk te kiezen: Niets doen kost banen en welvaart. De overheid moet alle maatregelen tegen scheefgetrokken handel durven overwegen, ook als die leiden tot hogere consumentenprijzen of tegenmaatregelen van handelspartners.
Smeed een samenhangend Europees innovatiesysteem: De doorbreek van de bureaucratische patstelling tussen de EU en de lidstaten is cruciaal. Lidstaten missen de schaal, terwijl Brussel het budget ontbeert.
Denk buiten ingesleten kaders: Het vrijhandelsideaal van de afgelopen decennia werkt niet meer. Nederland moet ingesleten dogma's over marktwerking, staatssteun en handelsbetrekkingen durven loslaten.
De WRR benadrukt dat afwachten geen optie meer is. Alleen door onorthodox te handelen en Europa op één lijn te krijgen, kunnen Nederland en de EU hun strategische autonomie en welvaart op de lange termijn veiligstellen.
Meer over Soevereiniteit
Over Witold Kepinski
