Nederland is koploper in aantal octrooiaanvragen binnen EU

Dat blijkt uit een studie van het Europees Octrooibureau (EOB) die op 22 oktober is gepresenteerd. Het onderzoek is uitgevoerd met ASTP, de Europese vereniging van professionals in technologieoverdracht, en Fraunhofer ISI. Het is volgens het EOB de eerste Europese vergelijking op basis van octrooigegevens en enquêtegegevens van meer dan 800 bureaus voor technologieoverdracht (TTO's).

TTO's helpen onderzoekers om uitvindingen te identificeren en te beschermen en brengen hen in contact met bedrijven, investeerders en ondernemers. Het aantal Europese octrooiaanvragen waarbij een universiteit, publieke onderzoeksorganisatie of onderzoeksziekenhuis betrokken is, is in twintig jaar meer dan verdubbeld: van ongeveer 3.200 in 2006 naar bijna 8.000 in 2025. Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk blijven de grootste landen, maar hun gezamenlijke aandeel daalde van bijna 64 naar ongeveer 55 procent. Volgens het rapport wijst dat op een bredere Europese onderzoeksbasis, met een bijzonder sterke groei in Nederland en Spanje.

Meeste bureaus klein of middelgroot

Van de 809 onderzochte TTO's is 90,5 procent klein of middelgroot; 9,5 procent behoort tot de grote bureaus. Grote bureaus hebben zes keer zoveel medewerkers, ondersteunen instellingen met 23 keer hogere onderzoeksuitgaven en bijna zeven keer zoveel onderzoekers. Ze ontvangen bijna zestien keer zoveel meldingen van uitvindingen.

Zodra een uitvinding is aangemeld, slagen kleine en middelgrote bureaus er ongeveer even goed in als grote om die naar een octrooi, licentie of onderneming te begeleiden. Het verschil zit in de capaciteit: grote bureaus behandelen per medewerker aanzienlijk meer dossiers dankzij gespecialiseerde expertise, gevestigde processen en sterkere commerciële netwerken. De studie ondersteunt daarom een model waarin het contact met onderzoekers lokaal blijft, terwijl marktkennis, technologische informatie, opleidingen en toegang tot investeerders via regionale en Europese structuren worden gedeeld.

Universitaire octrooien vervallen vaker

Octrooien waarbij universiteiten betrokken zijn, vormen ongeveer 9 procent van de Europese octrooien, een aandeel dat dicht bij dat van de Verenigde Staten ligt. Europese universiteiten zijn bovendien vaker zelf eigenaar van hun uitvindingen dan twintig jaar geleden. Toch vervalt 40,7 procent van de octrooien die rechtstreeks in handen zijn van Europese universiteiten binnen tien jaar, tegenover 26,3 procent bij Amerikaanse universiteiten.

Onderzoeksinstellingen stonden in 2025 als aanvrager vermeld bij ongeveer 34 procent van de Europese octrooiaanvragen in biotechnologie, 29 procent in kwantumtechnologie en 26 procent in farmaceutica. De grootste Europese publieke onderzoeksinstellingen op dit gebied zijn CNRS, Fraunhofer-Gesellschaft, CEA, Inserm en imec. De studie wijst ook op toenemende concurrentie, onder meer doordat China in zijn vijftiende vijfjarenplan opnieuw sterk inzet op het commercialiseren van universitaire technologie.

TNO voert Nederlandse lijst aan

Naast het rapport heeft het EOB een Data Desk-dashboard gelanceerd waarmee octrooiactiviteit van Europees publiek onderzoek per land, instelling en technologiegebied kan worden geanalyseerd. Daaruit blijkt dat TNO in 2025 met 142 Europese octrooiaanvragen de Nederlandse ranglijst aanvoerde. Dat is de achtste plaats onder Europese onderzoeksinstellingen.

Daarna volgen de TU Delft met 22 aanvragen, de TU Eindhoven en de Rijksuniversiteit Groningen met elk 18 en de Universiteit Twente met 14. De instellingen dienen vooral aanvragen in voor meettechnologie, digitale communicatie, computertechnologie, biotechnologie, medische technologie en halfgeleiders.

245 Nederlandse spin-offs met octrooiaanvraag

Volgens de eveneens uitgebreide Deep Tech Finder van het EOB staat Nederland op de zevende plaats in Europa wat betreft spin-offs die octrooiaanvragen bij het EOB hebben ingediend. Het gaat om 245 bedrijven. Van hen zitten er 144 (58,8 procent) in een vroege groeifase, 50 (20,4 procent) in een fase van versnelde groei en 14 (5,7 procent) in een vergevorderde groeifase. De overige 37 (15,1 procent) zijn overgenomen door grotere bedrijven.

Meer informatie is beschikbaar in het onderzoeksrapport. Daarnaast zijn de resultaten met bet4rekking tot Europa te vinden op een Data Desk het EOB deelt.