Nationale Kaart Bodembeweging brengt dalende en stijgende bodem in heel Nederland in beeld

De kaart toont per vak van 25 bij 25 meter de verticale bodembeweging in millimeters per jaar. Sensar ontwikkelde hem samen met ingenieursbureau Witteveen+Bos. Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen de gegevens gebruiken om ruimtelijke beslissingen te onderbouwen. Bodemdaling kan schade veroorzaken aan gebouwen, wegen, bruggen, kabels en leidingen en vergroot het risico op overstromingen. De bodem daalt bovendien niet overal even snel en stijgt op sommige plekken, terwijl de oorzaken en gevolgen per gebied verschillen.

Verschillen tussen regio’s en gemeenten

Op gemeentelijk niveau zijn de gemiddelde dalingssnelheden het hoogst in onder meer Groningen, Veendam, Gouda, Rotterdam, Schiedam en Westland. Ook binnen één gemeente kan de mate van daling sterk uiteenlopen. Dat maakt het mogelijk gebieden te selecteren waar nader onderzoek naar mogelijke risico’s nodig is.

Sensar gebruikt openbare satellietdata uit het Europese Copernicus-programma en past daarop InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar) toe. Met die techniek kunnen satellieten veranderingen in de hoogte of positie van het aardoppervlak tot op de millimeter meten. Anders dan bij bestaande kaarten op basis van puntenwolken blijven gebouwen en andere gefundeerde objecten buiten beschouwing, waardoor de beweging van het maaiveld zelf beter zichtbaar is. De kaart bevat gegevens van 2019 tot en met eind 2023 en wordt jaarlijks bijgewerkt.

Gebruik binnen ArcGIS

Esri Nederland stelt de kaartlagen en de bijbehorende app beschikbaar aan gebruikers van ArcGIS. Organisaties kunnen de data direct in die software gebruiken en combineren met andere geografische gegevens of met eigen data. Ervaring met het interpreteren van InSAR-data is daarvoor niet nodig.

Witteveen+Bos kan de gegevens aanvullen met eigen vakkennis om de oorzaken van bodemdaling te duiden en de toekomstige ontwikkeling en gevolgen in te schatten. Het bureau gebruikte satellietdata eerder bij onderzoek naar de stabiliteit van infrastructuur, onder meer in een groot project voor ProRail naar de baanstabiliteit van grote delen van het spoornet. Daarmee werden bestaande grondmodellen verfijnd en de risico’s nauwkeuriger ingeschat. Een vooraf hoog ingeschat risico bleek in de praktijk soms minder relevant, of juist andersom, waardoor maatregelen gerichter konden worden ingezet.

“Bodemdaling- en stijging is een complex vraagstuk dat veel verschillende partijen in Nederland raakt. Juist bij zulke maatschappelijke opgaven is het belangrijk dat data niet alleen beschikbaar is, maar ook op een begrijpelijke manier wordt gevisualiseerd. Zo worden patronen en risico’s zichtbaar die in ruwe data moeilijk te herkennen zijn”, zegt Janneke Korenromp, business manager bij Esri Nederland. “De samenwerking tussen Sensar en Witteveen+Bos levert een bijzonder waardevolle nieuwe informatielaag voor Nederland op. Door die via de Levende Atlas toegankelijk te maken, kunnen verschillende organisaties op basis van dezelfde informatie beter onderbouwde, datagedreven beslissingen nemen.”