Energiesector wil digitale autonomie, maar blijft bij techgiganten

De toezichthouder onderzocht de cloudmarkt onder energieleveranciers omdat deze sector sterk leunt op data en digitale technologie. Uit een vragenlijst onder alle Nederlandse energieleveranciers en verdiepende interviews met IT-professionals bij tien bedrijven, ontstaat een helder beeld: hoewel digitale autonomie breed op de agenda staat, geven praktische bezwaren de doorslag.

Dominantie van 'hyperscalers'

De wereldwijde cloudmarkt wordt gedomineerd door drie grote Amerikaanse spelers: Microsoft, Google en Amazon, ook wel bekend als de 'hyperscalers'. Energieleveranciers kiezen voornamelijk voor deze dominante partijen vanwege het grote gebruiksgemak en de uitgebreide functionaliteiten. Alternatieve Europese clouddiensten worden op dit moment door veel bedrijven nog als onvoldoende of ontoereikend gezien.

Het beeld dat uit de energiesector naar voren komt, sluit volgens de ACM nauw aan bij ervaringen in andere branches. Kosten, functionele mogelijkheden en de naadloze aansluiting op bestaande IT-systemen blijven doorslaggevend in de leverancierskeuze, waardoor de afhankelijkheid van een klein aantal dominante spelers in stand blijft.

Overstappers juist positief

Opvallend is dat de bedrijven die wél de stap hebben gewaagd om (deels) over te stappen van een hyperscaler naar een Europees alternatief, daar achteraf zeer positief over zijn. Zij geven aan dat de overstap heeft geleid tot verbeteringen op het gebied van kosten, flexibiliteit en functionaliteit. Wel gaven enkele partijen aan dat het daadwerkelijke overstapproces moeizaam en complex verliep.

Rol van de Europese Data Act

Om de markt meer open en concurrerend te maken, moet de Europese Data Act uitkomst bieden. Deze wetgeving, waarop de ACM in Nederland toeziet, stelt regels op die het overstappen tussen clouddiensten soepel en kosteloos moeten maken. Ook verplicht de wet betere koppelbaarheid tussen verschillende systemen (interoperabiliteit), zodat organisaties diensten eenvoudiger kunnen combineren.

"Het is goed dat digitale autonomie op de agenda staat", licht ACM-bestuurslid Manon Leijten toe. "De Data Act kan deze ontwikkeling verder bevorderen, doordat het voor gebruikers makkelijker wordt om over te stappen. Als blijkt dat een clouddienstleverancier zich niet aan de regels van de Data Act houdt en een overstap belemmert, dan kunnen gebruikers hiervan melding doen bij de ACM."

Om de markt te ondersteunen bij het toepassen van de nieuwe regels, publiceerde de ACM in mei 2026 al de 'Leidraad Data Delen'. Deze maand heeft de toezichthouder daarnaast een 'Leidraad Cloud' ter consultatie aangeboden, waarin de verplichtingen voor clouddienstleveranciers verder worden verduidelijkt.