NCTV: cyberdreiging door AI neemt toe, digitale weerbaarheid van organisaties blijft achter

Uit het rapport blijkt dat kwaadwillenden kunstmatige intelligentie (AI) aantoonbaar inzetten in alle fasen van cyberaanvallen. Daardoor nemen de snelheid en de schaal van aanvallen verder toe. Ook kunnen steeds meer cybercriminelen AI als middel gebruiken om hun doel te bereiken.

AI versnelt het misbruik van kwetsbaarheden

Aanvallers gebruiken AI om aanvallen voor te bereiden en op grotere schaal uit te voeren. Ze vinden meer kwetsbaarheden in systemen, doen dat sneller en kunnen die ook sneller misbruiken. De tijd tussen het ontdekken en het misbruiken van een kwetsbaarheid is de afgelopen jaren gedaald van soms dagen naar enkele uren. Organisaties hebben daardoor veel minder tijd om een kwetsbaarheid met een patch op te lossen. Volgens de NCTV moet de time-to-patch daarom drastisch omlaag.

Daarnaast richten steeds meer cybercriminelen zich op datadiefstal en afpersing. Incidenten met grote maatschappelijke impact in het afgelopen jaar laten dat volgens de NCTV duidelijk zien.

Basismaatregelen vaak onvoldoende op orde

Veel organisaties hebben de basismaatregelen onvoldoende op orde. Bestuurlijk eigenaarschap, prioritering en oefening blijven achter, ook binnen delen van de overheid. Het mkb is extra kwetsbaar en heeft ondersteuning nodig in middelen en kennis.

De NCTV noemt goed patchmanagement, back-ups en 24/7 logging, monitoring en detectie een vereiste. Ook moet de bedrijfscontinuïteit worden getest. Omdat technologische ontwikkelingen het aantal cyberincidenten vergroten, is volgens de dienst voorbereiding op de snelle ontwikkeling van AI en quantumcomputers extra belangrijk. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) heeft hierover adviezen gepubliceerd onder de titels ‘AI: kansen en risico’s voor organisaties’ en ‘Maak je organisatie quantumveilig’.

Kabinet werkt aan actieprogramma

Het kabinet heeft onder coördinatie van de NCTV een nieuw actieprogramma voor toekomstbestendige digitale weerbaarheid opgesteld. Het moet de digitale weerbaarheid het komende jaar structureel versterken. Het programma zet in op slimmer samenwerken tussen overheid en bedrijven bij incidenten en crises. Ook komt er een digitale wasstraat waar overheden en bedrijven hun systemen kunnen laten doorlichten op kwetsbaarheden, zodat ze die direct kunnen aanpakken. Daarnaast wil het kabinet het mkb beter voorbereiden op incidenten.

Met de inwerkingtreding van de Cyberbeveiligingswet (Cbw) is volgens de NCTV een belangrijke stap gezet. De wet verplicht organisaties die eronder vallen om cyberrisico’s te beheersen en legt de verantwoordelijkheid nadrukkelijk bij bestuurders. Ook moet de wet zorgen voor betere uitwisseling van informatie over cyberdreigingen en incidenten. De NCTV roept alle organisaties op, ook die buiten de wet vallen, om de basisprincipes van digitale weerbaarheid van het NCSC te raadplegen en de basis op orde te brengen.

Marc Kuipers (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid): “We zien een duidelijke scheefgroei: Door AI kunnen ook amateurs een cyberaanval plegen en daardoor wordt de dreiging verbreed en versneld, terwijl organisaties en bedrijven te vaak de basismaatregelen niet op orde hebben. Juist door AI komt cyberdreiging in een stroomversnelling en we moeten nu actie ondernemen. We moeten ons niet laten verlammen door de complexiteit. Bestuurders zijn aan zet en de digitale weerbaarheid moet omhoog, anders haalt technologische ontwikkeling ons steeds sneller in.’’