Nederland kiest voor mensgerichte AI-innovatie en eigen rekenkracht

Mensgerichte inzet in cruciale domeinen

De kabinetsvisie AI vertrekt vanuit de ambitie dat AI een middel is om menselijk werk en vakmanschap te ondersteunen. De overheid richt zich op toepassingen in sectoren waar maatschappelijke opgaven en economische kansen samenkomen, zoals de zorg, het onderwijs, de landbouw, het natuurbeheer en de publieke dienstverlening. In de zorg moet AI administratieve werkdruk verlichten en diagnoses op de intensive care versnellen. In het onderwijs ondersteunt het leerkrachten om meer maatwerk te bieden, terwijl precisielandbouw boeren helpt om gerichter en duurzamer te werken. Bij de overheid en in het bedrijfsleven moet automatisering de productiviteit verhogen en bureaucratie verminderen, zonder dat menselijke zeggenschap en toezicht verloren gaan.

Innovatie-ecosysteem en de AI-fabriek in Groningen

Om economische kansen te benutten, zet staatssecretaris Aerdts in op een versterking van het innovatie-ecosysteem. Het kabinet wil de adoptie van geavanceerde digitale technologieën binnen het mkb verhogen tot ten minste 75 procent in 2030, onder meer via Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH's) en regionale AI-hubs. Een fysieke pijler is de realisatie van de Nederlandse AI-fabriek op het Niemeyer-terrein in Groningen, die ondernemers en onderzoekers toegang geeft tot grootschalige rekenkracht onder Nederlandse en Europese voorwaarden. Verder stelt het kabinet 120 miljoen euro beschikbaar voor Nederlandse deelname aan het belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) voor AI, en borgt de oprichting van het NADI en de NII de financiering van disruptieve innovaties en groeikapitaal.

Open strategische autonomie en veiligheid

De mondiale AI-markt wordt gedomineerd door een beperkt aantal bedrijven uit de VS en China. Nederland kiest daarom voor open strategische autonomie binnen de Europese Unie. Het kabinet wil niet streven naar volledige zelfvoorzienendheid, maar zet in op wederzijdse afhankelijkheid door unieke sterktes uit te nutten, zoals lithografie en halfgeleidermachines (ASML), fotonica en Physical AI. Europa moet beschikken over voldoende soevereine rekeninfrastructuur en basiscapaciteiten voor frontier AI-modellen, aangevuld met internationale samenwerking met gelijkgestemde partners.

Naast kansen brengt AI risico's met zich mee voor de nationale veiligheid, waaronder cyberaanvallen, spionage, desinformatie en misalignment. Ter versterking van de digitale weerbaarheid is gelijktijdig het actieprogramma 'Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid' gepresenteerd. Verder bereidt Aerdts besluitvorming voor over een Nederlands AI-veiligheidsinstituut, waarover in december 2026 een adviesrapport aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.

Borging van grondrechten en wetgeving

De Europese AI-verordening vormt het wettelijke kader voor verantwoorde inzet. Om innovatie niet te belemmeren door regeldruk, richt de overheid een regulatory sandbox in. Binnen de overheid wordt het Algoritmekader doorontwikkeld en stelt het kabinet instrumenten als het IAMA en de verplichte FRIA in om grondrechten te beschermen. Ook investeert het kabinet in middelen om de herkomst van digitale content te verifiëren (via C2PA) en betrekt het burgers via maatschappelijke dialogen bij de ethische keuzes binnen het AI-beleid.