Tim de Vries, Eightfence, over Microsoft-storing: 'Systemen kunnen altijd uitvallen'

1. Hoe kan een techgigant als Microsoft zo'n grote storing krijgen? Je zou verwachten dat ze dit soort problemen onder controle hebben.

“We vergeten soms op welke enorme schaal Microsoft zijn diensten aanbiedt. Het gaat om honderdduizenden organisaties en een gigantisch aantal gebruikers wereldwijd. Eigenlijk is het al bijzonder dat het zo lang zo goed is gegaan. We zijn gewend geraakt aan clouddiensten die werken als water uit de kraan. Maar achter die vanzelfsprekendheid zit een enorme technische infrastructuur. Het is dus niet zo dat Microsoft geen goede voorzieningen heeft. Systemen kunnen ondanks alle voorzorgsmaatregelen uitvallen. De schaal waarop Microsoft opereert, maakt de complexiteit alleen maar groter.”

2. Is de groei van AI een mogelijke oorzaak van dit soort storingen?

“Dat zou een rol kunnen spelen, al is er geen bewijs dat AI de oorzaak is van deze specifieke storing. We zien dat de hoeveelheid data en de vraag naar datacentercapaciteit enorm toenemen. AI doet een steeds groter beroep op die capaciteit. Tegelijkertijd spelen chiptekorten en de groeiende vraag naar digitale diensten een rol. Je kunt het vergelijken met het elektriciteitsnet. Door de elektrificering neemt de druk op het stroomnet toe. Door de verdere digitalisering en de groei van AI neemt ook de druk op de digitale infrastructuur toe. Die ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de bestaande infrastructuur van grote techbedrijven. Maar of dat bij deze storing daadwerkelijk heeft meegespeeld, weten we niet.”

3. Hoe kan het dat meerdere Microsoft-diensten uitvallen, terwijl Azure zelf gewoon beschikbaar blijft?

“Dat is een interessant onderscheid. Azure is de onderliggende digitale infrastructuur van Microsoft. Je kunt het vergelijken met een Lego-plaat waarop allerlei verschillende bouwstenen staan. Azure vormt de basis waarop andere diensten kunnen draaien. Denk aan applicaties als Outlook, Teams en Copilot. Dat Azure beschikbaar blijft, betekent dus niet automatisch dat alle applicaties die daarop draaien ook werken. Die applicaties hebben hun eigen technische omgevingen en afhankelijkheden. Het laat zien dat een storing op een bepaald niveau gevolgen kan hebben voor meerdere diensten, zonder dat de volledige onderliggende infrastructuur uitvalt.”

4. Moeten we ons zorgen maken dat dit soort storingen vaker gaan voorkomen?

“Een garantie dat systemen nooit uitvallen, bestaat niet. Of je nu afhankelijk bent van de NS, een bankapplicatie of productiviteitssoftware: storingen zijn onvermijdelijk. Wat deze storing bijzonder maakt, is de omvang. We hebben de afgelopen jaren steeds meer aan het internet gekoppeld. Van financiële en medische systemen tot onze dagelijkse werkzaamheden. Die afhankelijkheid hebben we met elkaar gecreëerd. Het internet is ooit ontstaan om informatie uit te wisselen, maar inmiddels hangt vrijwel alles ermee samen. Ik kan daarom niet uitsluiten dat we dit soort grote incidenten vaker gaan zien. Tegelijkertijd moeten we niet vergeten hoeveel jaren deze infrastructuur probleemloos heeft gefunctioneerd. Het belangrijkste is dat we van dit soort incidenten leren.”

5. Betekent een storing als deze ook dat gegevens verloren kunnen gaan?

“Niet automatisch. Er is een belangrijk verschil tussen de beschikbaarheid van een dienst en de integriteit van gegevens. Als een dienst niet bereikbaar is, betekent dat niet dat gegevens beschadigd zijn of verdwenen. Het kan simpelweg betekenen dat gebruikers er tijdelijk niet bij kunnen. Ik heb vertrouwen in de manier waarop Microsoft zijn infrastructuur en back-ups heeft ingericht. Microsoft heeft uitgebreide procedures en certificeringen op dat gebied. Maar garanties kan ik niet geven. Op dit moment kunnen we op basis van de storing alleen niet concluderen dat er sprake is van dataverlies.”

6. Wat kunnen organisaties doen om zich beter voor te bereiden op dit soort storingen?

“Organisaties moeten vooraf nadenken over wat ze doen als digitale diensten tijdelijk niet beschikbaar zijn. Dat hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn. Veel werkzaamheden kunnen ook zonder e-mail of Teams doorgaan. Ik noem dat zelf denkwerk en praatwerk. Daar heb je een mond, pen en papier voor nodig. Je kunt nog steeds bellen met collega's en klanten, plannen uitwerken en strategisch nadenken. Ook offline kun je bepaalde bestanden en programma's blijven gebruiken. Het is goed om te weten welke werkzaamheden je kunt voortzetten als de digitale omgeving tijdelijk wegvalt. Deze storing kan organisaties helpen om daar opnieuw over na te denken.”

7. Moeten bedrijven en overheden overstappen op eigen servers of alternatieven voor Microsoft?

“Dat klinkt als een oplossing, maar de praktijk is een stuk ingewikkelder. Zelf een datacenter bouwen en onderhouden is kostbaar en vraagt om veel specialistische kennis. Dat is voor de meeste organisaties niet hun kerntaak. Je kunt het vergelijken met energie of water. Als bedrijf wil je je bezighouden met je eigen dienstverlening, niet met het zelf opwekken van energie of zuiveren van water. Microsoft biedt overigens ook mogelijkheden om Azure-diensten in een eigen datacenter te gebruiken. Maar daarmee ben je niet automatisch van alle afhankelijkheden af. Ik verwacht wel dat deze storing onderwerp van gesprek wordt in bestuurskamers. De vraag is alleen of organisaties na zo'n incident ook daadwerkelijk hun strategie gaan veranderen. De zakelijke argumenten om alles zelf te organiseren blijven voorlopig lastig.”

8. Wat zegt deze storing over onze afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven?

We hebben de afgelopen decennia steeds meer processen ondergebracht bij grote cloudaanbieders. Dat heeft ons veel gebracht: schaalbaarheid, gemak en toegang tot enorme hoeveelheden rekenkracht. Tegelijkertijd betekent het dat organisaties afhankelijk zijn geworden van een relatief klein aantal grote aanbieders. Voor vitale organisaties en overheden is het daarom verstandig om goed na te denken over continuïteit en afhankelijkheden. Het hebben van een eigen datacenter is niet automatisch de oplossing, maar weten wat je doet als een leverancier uitvalt, is wel essentieel.”

9. Hoe ver reikt de impact van zo'n storing eigenlijk?

“De gevolgen zijn soms verrassender dan je denkt. De Toppers hebben zelfs de onthulling van hun nieuwe samenstelling uitgesteld vanwege de Microsoft-storing. Dat laat zien hoe afhankelijk we inmiddels zijn van digitale diensten. Het gaat allang niet meer alleen om werknemers die hun e-mail niet kunnen openen of niet kunnen vergaderen. Ook geplande communicatie en aankondigingen kunnen hierdoor worden geraakt.”

10. Is er mogelijk een verband met de geopolitieke spanningen rond Iran? Moeten we rekening houden met een mogelijke cyberaanval vanuit Iran?

“Dat is op dit moment absoluut geen vastgestelde oorzaak. Microsoft heeft duidelijk aangegeven dat het niet om een cyberincident gaat. Toch is de geopolitieke situatie wel iets om in de gaten te houden. De Amerikaanse president Trump heeft zich na de midtermverkiezingen uitgesproken over een mogelijke nieuwe aanval op Iran. Tegelijkertijd bestaat er een dreiging dat Amerikaanse bedrijven op andere manieren geraakt kunnen worden. Vanuit de cybersecuritywereld merk ik dat dit onderwerp veel aandacht krijgt. Collega's zijn extra alert. Maar ik wil benadrukken dat ik geen enkel feit heb om een verband te leggen tussen Iran en deze Microsoft-storing. Dat zou speculatie zijn. Aanvallen door statelijke actoren vormen volgens mijn inschatting ongeveer 0,5 tot 1 procent van alle cyberaanvallen. Ze zijn bovendien zo geavanceerd dat je ze vaak niet vooraf ziet aankomen.”