Gartner: CIO moet nu handelen op deepfakes en AI-agents
Wie zich als CIO laat meeslepen door doemscenario’s over een aanstaande AI-apocalyps, verliest het echte gevaar uit het oog. Tijdens het Gartner IT Symposium/Xpo in Barcelona presenteerde Gartner-analist Leigh McMullen (foto) de jaarlijkse CIO Cybersecurity Radar. Zijn boodschap aan de verzamelde IT-leiders was glashelder: stop met paniekeren over verre toekomstmuziek en richt je op de dreigingen die nu al om voorrang strijden. De menselijke factor blijft daarbij de zwakste schakel, al krijgt deze inmiddels gezelschap van een nieuwe digitale collega met dezelfde kwetsbaarheden: de autonome AI-agent.
Om CIO's direct handvatten te geven voor de bestuurskamer, gooide Gartner de opzet van de jaarlijkse radar om. Waar het model voorheen werd ingedeeld op basis van zekerheid (van onzeker naar dichtbij), draait het dit jaar om directe actiebereidheid: Weten (Knowing), Handelen (Acting) en Plannen (Planning). Raden van bestuur stellen nu kritische vragen over cybersecurity en verwachten directe antwoorden.
Geen AI-apocalyps, maar een betere businesscase voor verdedigers
Een terugkerende vraag in de bestuurskamer is of AI-gedreven cyberaanvallen een reële dreiging vormen of vooral slimme marketing van beveiligingsleveranciers zijn. Volgens McMullen doet die discussie er nauwelijks toe. De huidige AI-aanvallen zijn in de praktijk vooral tactisch en opportunistisch van aard, variërend van grootschalige phishing en social engineering tot deepfake-impersonaties en zogeheten 'vibe malware'.
Belangrijker nog: AI schaalt niet alleen de aanvallers op, maar geeft ook verdedigers een krachtig wapen in handen. Sterker nog, automatisering levert voor beveiligingsteams een betere businesscase op dan voor cybercriminelen. Organisaties kennen hun eigen digitale terrein immers door en door, kunnen sneller informatie delen en draaien de kostenbalans in hun voordeel. Om de onrust rond AI te dempen, adviseert Gartner bedrijven tevens om rekening te houden met geopolitieke verschuivingen en soevereine AI. Door minimale opties open te houden ('minimum viable optionality'), wapenen organisaties zich tegen soevereiniteitsrisico's zonder hun slagkracht te verliezen.
De mens en de AI-agent als grootste aanvalsvector
In de fase van direct handelen (Acting) wijst McMullen op vier acute dreigingen: deepfakes, prompt injection, aanvallen op de software-toeleveringsketen en het compromitteren van AI-applicaties. Toch blijft de mens de allerbelangrijkste aanvalsvector. Waar phishing tien jaar geleden nog vooral via een simpele e-mail verliep, is het dreigingslandschap in 2026 geëxplodeerd naar Teams- en Slack-berichten, QR-codes, nepvacatures en live deepfake-videogesprekken.
Bovendien brengen werknemers onbewust grote risico's binnen door ongecontroleerd AI-gebruik. Uit cijfers van Gartner blijkt dat 57 procent van de medewerkers persoonlijke generatieve AI-accounts gebruikt voor het werk. Daarnaast geeft 33 procent toe gevoelige bedrijfsinformatie in publieke of niet-goedgekeurde AI-tools te plakken, en downloadt 36 procent ongeautoriseerde AI-apps op werkapparaten.
Volgens McMullen delen mensen en AI-agents precies hetzelfde fundamentele beveiligingsprobleem: ze beschikken over 'agency', oftewel het vermogen om zelfstandig beslissingen te nemen en acties uit te voeren. Omdat AI-agents toegang krijgen tot API's, bedrijfsdata en systemen kunnen aanpassen, moeten organisaties hun Identity and Access Management (IAM) drastisch aanscherpen. Gartner introduceert hiervoor een Governance Model met vier zones, variërend van AI die enkel documenten genereert zonder gevoelige data, tot autonome AI-ecosystemen die kritieke bedrijfssystemen of fysieke processen kunnen aansturen.
Oefenen op herstel als aanvalswapen
Voor de langere termijn (Planning) hield McMullen de CIO's een confronterende spiegel voor: ga er simpelweg vanuit dat je organisatie gehackt gaat worden. Uit onderzoek van Gartner blijkt bovendien dat een groot cyberincident zes maanden na dato nauwelijks nog impact heeft op de winst per aandeel van een bedrijf. De echte winst zit niet in het krampachtig proberen te voorkomen van elke aanval, maar in digitale weerbaarheid.
"Weerbaarheid is de manier waarop we in de aanval gaan", stelde McMullen. Gartner roept organisaties daarom op om hersteloefeningen ('recovery rehearsals') te verankeren in de dagelijkse IT-operatie. In plaats van papieren draaiboeken die in een la liggen te verstoffen, moeten teams regelmatig live testen uitvoeren, rollbacks oefenen en zelfs tijdens simulaties wisselen van verantwoordelijke incident-responders. Alleen door het herstelproces continu te trainen, bouwen organisaties een adaptieve verdediging waarmee ze zowel menselijke fouten als toekomstige AI-dreigingen de baas blijven.