Gartner: 'Overheid moet kiezen: waar levert AI echte maatschappelijke waarde op?'
Een paar jaar lang ging het vooral om de vraag óf AI waarde kan opleveren voor de overheid. Inmiddels is dat antwoord duidelijk, en ligt er een nieuwe uitdaging: er zijn bijna te veel business cases, maar de budgetten voor innovatie groeien niet mee. Het draait dus om keuzes maken. Tijdens Gartner IT Symposium sprak het team van Dutch IT met Dali Trajkovic, Manager Public Sector bij Gartner, over de balans tussen waarde en risico. Volgens hem meet de overheid rendement niet in euro’s, maar in maatschappelijke toegevoegde waarde. De kernvraag is hoe je de belofte van nieuwe technologie vertaalt naar wat de burger écht belangrijk vindt.
Tijdens het Gartner IT Symposium/Xpo 2026 in Barcelona kwamen duizenden CIO's en IT-beslissers bijeen rond één centrale uitdaging: hoe transformeren organisaties kunstmatige intelligentie van losse experimenten naar meetbare bedrijfswaarde, terwijl geopolitieke onzekerheid en datasoevereiniteit de spelregels herschrijven? De rode draad door de keynotes en sessies van de analisten was helder: pure technologie-adoptie volstaat niet meer; leiderschap, strategische autonomie en meetbare impact maken het verschil.
Het AI-soevereiniteitstrilemma
Een van de meest besproken thema's in Barcelona was de opkomst van soevereine technologie en het zogeheten AI-soevereiniteitstrilemma. Gartner-analist Bettina Tratz-Ryan stelde dat zodra AI uitgroeit tot kritieke infrastructuur, het vraagstuk verschuift van pure IT naar nationale en organisatorische weerbaarheid. Waar IT-leiders jarenlang kozen tussen sneller, goedkoper of beter, moeten zij nu strategische autonomie opbouwen. CIO's staan voor de taak om de netto waarde van soevereiniteitsmaatregelen tastbaar te maken door de kosten van leveranciersafhankelijkheid scherp af te wegen tegen de investeringen die nodig zijn om zelf de controle te behouden.
Strategische technologietrends voor 2027
Tijdens de presentatie van de belangrijkste strategische technologietrends voor 2027 legde Gartner de nadruk op de verschuiving van passieve assistenten naar autonome systemen en nieuwe vormen van beveiliging. Zo wezen analisten op de snelle opmars van AI Agent Identity. Nu organisaties op grote schaal autonome AI-agenten inzetten die zelfstandig beslissingen nemen en systemen aansturen, wordt het beheren en beveiligen van deze niet-menselijke identiteiten een topprioriteit. Daarnaast introduceerde Gartner het belang van World Models — AI-systemen die niet alleen taal voorspellen, maar ook fysieke ruimtes en causale verbanden begrijpen — en benadrukte het onderzoeksbureau dat AI-governance niet langer een rem op innovatie mag zijn, maar juist de randvoorwaarde vormt om verantwoord op te schalen.
Van AI-hype naar bewezen ROI
Naast de technologische vergezichten hielden de analisten de aanwezige CIO's een kritische spiegel voor over het rendement van AI-investeringen. Veel organisaties worstelen met stijgende cloud- en rekenkosten zonder dat daar directe productiviteitswinst of omzetgroei tegenover staat. Gartner adviseerde IT-leiders om afscheid te nemen van versnipperde pilotprojecten en te kiezen voor gerichte toepassingen die kernprocessen aantoonbaar versnellen. Daarbij werd gewaarschuwd voor het blindelings toevoegen van generatieve AI-functies aan bestaande softwarepakketten als dit leidt tot onbeheersbare licentiekosten zonder aantoonbare meerwaarde voor de eindgebruiker.
De CIO als architect van wendbaarheid
Tot slot stond de veranderende rol van de CIO zelf centraal in Barcelona. In een tijdperk waarin AI-ontwikkelingen elkaar in hoog tempo opvolgen en regelgeving rondom data en cybersecurity steeds strenger wordt, verschuift de focus van infrastructuurbeheer naar risicobeheersing en waardecreatie. Organisaties die erin slagen om menselijke expertise te combineren met betrouwbare, soevereine AI-agenten, bouwen volgens Gartner aan een duurzaam concurrentievoordeel voor de komende jaren.
Over Marco van der Hoeven
