'De overheid moet haar digitale fundament herontwerpen'
Tijdens de deskundigenbijeenkomst over de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) in de Eerste Kamer werd één conclusie breed gedeeld: de ambities zijn er, maar de uitvoering stokt. Standaardisatie, regie en gegevensdeling blijven knelpunten. Vooral de samenwerking tussen bestuurslagen en uitvoeringsorganisaties schiet tekort. Wat ontbreekt, is een gezamenlijke stip aan de horizon: één manier van digitaal samenwerken en standaardiseren.
Het huis van Thorbecke in het digitale tijdperk
Ons bestuurlijke stelsel vindt zijn oorsprong in 1848. Het huis van Thorbecke bracht heldere verantwoordelijkheden en een scheiding der machten. Die structuur vormt nog altijd het fundament van onze overheid. Maar digitaal vertaald heeft dit geleid tot versnippering: iedere organisatie bouwde eigen systemen, loketten en processen. Die institutionele logica belemmert inmiddels de noodzakelijke samenwerking over grenzen heen.
Een nieuw digitaal fundament
Om de doelen van de NDS te realiseren, hoeft het huis van Thorbecke niet te worden afgebroken. Wel moet het digitale fundament eronder worden vernieuwd. Dat fundament is nu een afspiegeling van de organisatiestructuur: verkokerd en procesgedreven.
Burgers leven niet in organisaties, maar in gebeurtenissen: geboorte, studie, werk, ziekte, pensionering. Toch is de digitale overheid nog steeds ingericht rond interne processen en afzonderlijke loketten. Burgers worden zo gedwongen te schakelen tussen systemen die elkaar niet vanzelfsprekend begrijpen. Wat nodig is, is een fundamentele digitale herordening: een samenhangende digitale infrastructuur als nieuw fundament.
Scheiden van digitale machten
Stel een overheid voor die dienstverlening organiseert rond levensgebeurtenissen. Waar je niet aanvraagt wat je al toekomt, maar automatisch ontvangt waar je recht op hebt.
Dat vraagt om een gestandaardiseerd digitaal fundament waarin gegevens, regels en uitvoering principieel zijn gescheiden. Gegevens zijn herbruikbaar en staan onder regie van de burger. Regels zijn expliciet, transparant en uniform toepasbaar, los van organisaties of systemen. Wat resteert, is de consequente toepassing van regels op gegevens: niet het loket, maar het recht staat centraal.
Kies voor drie leidende principes
Kies daarom in de NDS voor drie leidende principes:
- Gegevens zijn van de burger
- Regels zijn van de overheid
- Wie recht heeft, ontvangt
Door: Johan de Jong, Expert Digitale Overheid bij CGI Nederland
