John Gloudemans en Anouk Dutrée (HPE): Overheid zoekt regie over data, AI en digitale soevereiniteit

Gloudemans ziet vooral dat de toon van het gesprek is veranderd. Soevereiniteit stond al langer op de agenda, maar kreeg volgens hem door geopolitieke ontwikkelingen een veel urgenter karakter. In de aanloop naar en tijdens de Groenland-affaire is het bewustzijn van de overheid rondom strategische autonomie wezenlijk veranderd. Het soevereiniteitsvraagstuk heeft bij de centrale overheid meer urgentie gekregen, als in: “dit moeten we veel sneller realiseren,” zegt hij. Tegelijk lopen overheden volgens hem tegen budgettaire grenzen aan. “Ze moeten meer doen met minder geld.”

Dutrée benadrukt dat die versnelling niet door één factor wordt veroorzaakt, maar door een stapeling van ontwikkelingen. “Twee jaar geleden was soevereiniteit nog vaak een wensbeeld. Nu is het, zeker in de Nederlandse publieke sector, een onderwerp dat bovenaan de agenda staat. Dat komt enerzijds door geopolitieke spanningen, maar ook doordat AI in zeer korte tijd voor nieuwe afhankelijkheden heeft gezorgd.”

Keuzes

Volgens Gloudemans staat de overheid daarom voor een nieuw keuzemoment, omdat data en AI aan elkaar gelinkt zijn. De vraag is dus: waar plaats je welke data en hoe implementeer je AI-oplossingen? Het is dus niet alleen de vraag óf soevereiniteit belangrijk is, maar vooral hoe die in de praktijk vorm krijgt. “De overheid heeft immers ook een publieke functie en moet verantwoordelijkheid afleggen over het gebruik van data en de manier waarop modellen worden getraind,” zegt hij over het gebruik van data en AI. Juist daardoor is de afweging anders dan in veel commerciële organisaties. Kies je voor publieke clouddiensten of voor het aanbieden van (cloud) diensten vanuit je eigen datacenter? Welke data kun je extern verwerken en welke absoluut niet? En hoe verhoudt dat zich tot kosten, schaalbaarheid en snelheid?

John Gloudemans

Dat HPE zelf een Amerikaanse achtergrond heeft, levert in die gesprekken volgens hem zeker interessante gesprekken op, maar volgens Gloudemans is de positie van HPE wezenlijk anders dan die van een publieke cloudprovider. “Wij geven de sleutels aan de overheid zelf,” zegt hij. Overheden kunnen de infrastructuur zelf  kopen en daar in hun eigen datacenters de regie over voeren. HPE biedt on premise (cloud) IT-platformen met een public cloud beleving en consumptiemodel. Hiermee zijn onze klanten in staat meer autonomie te realiseren.

Regie terugpakken met een workloadgerichte aanpak

Dutrée belicht nog een andere invalshoek. “Soevereiniteit is niet simpelweg een kwestie van alle buitenlandse technologie uitzetten. De echte vraag is hoe organisaties regie terugpakken op workloads, data en risico’s. Onze insteek is: doe dat vanuit een risicoanalyse per workload en kijk goed naar je businesscontinuïteit. Niet elke applicatie of dataset hoeft hetzelfde behandeld te worden. Kritieke processen en gevoelige data vragen om een andere keuze dan generieke functionaliteit.”

AI 

Ook AI staat hoog op de agenda, eveneens gerelateerd aan het thema regie. Dutrée: “Waar we vroeger schaduw-IT hadden, is het nu “Shadow-AI” geworden. Omdat AI-tools voor iedereen direct toegankelijk zijn, ontstaan nieuwe risico’s buiten de officiële IT-kanalen om. Als de organisatie zelf geen werkbare, veilige omgeving aanbiedt, gebeurt het toch wel, maar dan zonder zicht op waar data terechtkomt en wat ermee gebeurt.”

Daar komt volgens Gloudemans nog een tweede probleem bij: kennis en ervaring. “De overheid is sterk gericht op regelgeving, veiligheid en beheersbaarheid, maar AI voegt daar een nieuw, technisch complex domein aan toe. Je wilt snelheid, maar je loopt ook aan tegen een gebrek aan ervaring om dat ook operationeel te maken binnen je organisatie. Juist dat maakt AI voor overheidsorganisaties zo lastig: er is bestuurlijke urgentie, maar de uitvoering vraagt om nieuwe competenties. En dat terwijl er ook nog een wedloop om AI-talent is.”

Data

Uiteindelijk is data governance een cruciaal thema. Dutrée: “Wanneer je als overheid iets met AI wilt gaan doen, heb je die basis van je data nodig. En precies daar wringt het vaak. De data is vaak verspreid over verschillende afdelingen, systemen en opslaglocaties. Jouw AI-assistent of agent is alleen maar zo goed als de data die jij daar in kan stoppen.”

Volgens haar is het daarom cruciaal om een laag over dat landschap heen te leggen, zodat organisaties vanuit één perspectief zicht krijgen op welke data beschikbaar is, waar die staat en hoe die bruikbaar gemaakt kan worden voor AI-toepassingen. In het geval van HPE betekent dat niet alleen opslag en infrastructuur, maar ook een private cloudbenadering waarbij ervan wordt uitgegaan dat data verspreid is en zo eenvoudig mogelijk moet kunnen worden gekoppeld aan een AI-omgeving.

Georganiseerde chaos

Het antwoord van HPE op die situatie is volgens Dutrée het creëren van wat zij “georganiseerde chaos” noemt. Daarmee bedoelt ze een gecontroleerde experimenteeromgeving waarin organisaties veilig kunnen testen, leren en schalen, zonder direct de regie kwijt te raken. “Je moet een omgeving hebben waarmee je veilig dingen kunt testen, zodat je gemakkelijk kunt toetsen wat werkt voor jou,” zegt ze. Zonder zo’n omgeving blijven organisaties volgens haar hangen in analyseverlamming: te veel mogelijkheden, te veel hype, te weinig grip. “Je moet op een gegeven moment gewoon beginnen.”

Turnkey-oplossing

HPE maakt dit concreet met een private cloudomgeving voor AI, HPE Private Cloud AI (PCAI), waarin overheden wel de wendbaarheid van een public cloud ervaren, maar binnen de grenzen van de eigen organisatie blijven, desgewenst air-gapped. In die omgeving worden modellen snel getest en ingezet, maar blijft data in het eigen datacenter en onder eigen controle. Daarmee kan IT weer een alternatief bieden voor “shadow AI” en daarbij voorkom je dat je zelf maanden bezig bent om de juiste AI-omgeving te creëren.

Het platform is bewust als turnkey-oplossing ontworpen door HPE en NVIDIA en bevat AI-hardware en software. Gloudemans: “Het mooie is dat de oplossing direct in het datacenter geplaatst kan worden en vanaf de eerste dag te gebruiken is voor AI-toepassingen. HPE levert daarbij ondersteuning in de eerste weken, zodat we voor de klant snel de eerste concrete use case kunnen laten zien. Met onze PCAI-oplossing en AI- en data-expertise ondersteunen wij klanten optimaal bij hun soevereiniteitsuitdagingen. Tegelijkertijd biedt de oplossing ook de regie, autonomie en flexibiliteit die overheden nodig hebben.