29 februari 2024

Zorgt AI voor de herbouw van onze middenklasse?

De geïndustrialiseerde wereld kampt met een tekort aan banen. Dit is geen voorspelling maar een demografisch feit. Alle mensen die in 2053 dertig worden, zijn al geboren en we kunnen er niet meer bij maken. Tenzij er een verandering plaatsvindt in het immigratiebeleid (waarbij de focus ligt op hoger opgeleiden), zullen alle geïndustrialiseerde landen een tekort aan goed opgeleide werknemers ervaren. AI kan daar enorm bij helpen.

Zorgt AI voor de herbouw van onze middenklasse? image

In een uitgebreide blog getiteld ‘AI could actually help rebuild the middle class‘ van David Autor, hoogleraar aan het MIT, betoogt hij dat AI niet per se banen hoeft te vernietigen. Integendeel, het biedt ons de mogelijkheid om onze expertise uit te breiden naar een bredere groep werknemers. Uit een recente Gallup-enquête bleek dat 75% van de Amerikaanse volwassenen gelooft dat AI tot minder banen zal leiden. Davis denkt dat deze angst misplaatst is en dat het tegenovergestelde mogelijk is.

AI zal de arbeidsmarkt veranderen

AI zal de waarde en aard van menselijke expertise hervormen. AI is een instrument dat de gebruiker om ‘expertise’ blijft vragen, net zoals elk ander gereedschap dat doet. Juist deze expertise verdient een marktpremie wanneer deze zowel noodzakelijk is voor het bereiken van een doelstelling als relatief schaars is. Expertise is de belangrijkste bron van de waarde van arbeid in geïndustrialiseerde landen. Banen waarvoor weinig training of certificering nodig is, bevinden zich doorgaans onderaan de loonladder. Dit is al sinds de industrialisatie gaande, onze welvaart en dus ons gezamenlijk welzijn, wordt gedreven door opleiding en deskundigheid.

Als we terug zouden worden geplaatst in de zeventiende eeuw, zouden maar weinigen hun brood kunnen verdienen als ervaren ambachtsman in de bouw of productie. Oude beroepen verdwijnen en nieuwe ontstaan. Banen die ooit een marktpremie opleverden – zoals hoefsmeden, zetwerk, bontvangst, spellingscontrole – zijn nu verouderd of geautomatiseerd. Tegelijkertijd ontstonden de best betaalde banen in geïndustrialiseerde economieën – oncologen, software-ingenieurs, octrooiadvocaten, therapeuten, filmsterren – pas toen specifieke technische of sociale innovaties die behoefte creëerden. Ook onze huidige expertisegebieden zullen veranderen. Het tijdperk van AI luidt – samen met de decentrale Web3 ontwikkelingen – een nieuwe transformatie in.

Oude voorspellingen kwamen niet uit

De utopische visie was ooit dat computers en internet de economische hiërarchieën zouden egaliseren door informatie te democratiseren. In 2005 vertelde Marc Andreessen aan Thomas Friedman van de New York Times dat “het meest diepgaande voor mij vandaag de dag het is feit dat een 14-jarige in Roemenië, Bangalore of de [voormalige] Sovjet-Unie of Vietnam alle informatie, alle tools en alle software heeft die gemakkelijk beschikbaar is om kennis toe te passen zoals zij dat willen.” Maar het tegenovergestelde van deze visie is uitgekomen.

Informatie is slechts input voor de economische functie van besluitvorming. Dat is het domein van elite-experts – doorgaans de minderheid van volwassenen met een universitair diploma. Door informatie en berekeningen goedkoop en overvloedig te maken, heeft automatisering een ongekende concentratie van beslissingsmacht en bijbehorende middelen onder elite-experts gekatalyseerd. Tegelijkertijd heeft het een brede laag van banen met middenniveau in administratieve ondersteuning, administratie en productie ‘gemechaniseerd’. Ondertussen is 60% van de volwassenen zonder bachelordiploma, bij gebrek aan betere kansen, gedegradeerd naar niet-deskundige, laagbetaalde banen in de dienstverlening.

De unieke kans die AI biedt

David stelt in zijn blog: “De unieke kans die AI de mensheid biedt, is het terugdringen van het proces dat door automatisering is gestart – om relevantie, bereik en waarde van menselijke expertise voor werknemers uit te breiden.” Omdat kunstmatige intelligentie informatie en regels met opgedane ervaring kan verweven ter ondersteuning van de besluitvorming, wordt een grotere groep werknemers in staat gesteld – mits uitgerust met de noodzakelijke fundamentele training – om besluitvormingstaken uit te voeren die momenteel slechts zijn toebedeeld aan elite-experts, zoals artsen en advocaten, software-ingenieurs en professoren. In wezen kan AI helpen bij het herstellen van het middenklassehart van de geïndustrialiseerde arbeidsmarkt, dat de afgelopen dertig jaar is uitgehold door automatisering en globalisering.

AI is een hulpmiddel, zoals een rekenmachine of een kettingzaag. Hulpmiddelen zijn geen vervanging voor expertise, maar eerder een hefboom voor de toepassing ervan. Zoals Steve Jobs ooit zei: ‘de computer is de fiets voor de geest‘. Omgekeerd zijn hulpmiddelen op zijn best nutteloos of zelfs gevaarlijk voor degenen die daar geen opleiding en ervaring mee hebben. Een pneumatisch schiethamer is een onmisbare tijdsbesparing voor een dakdekker en een dreigend gevaar voor een thuishobbyist. AI zal, zoals in het verleden, bestaand werk automatiseren, waardoor bestaande expertisegebieden irrelevant worden. Maar het zal ook nieuwe menselijke capaciteiten, nieuwe goederen en diensten tot stand brengen die de vraag naar nieuwe expertise creëren die we nog moeten voorzien.

Het lot zegeviert zodra we erin geloven

AI zal niet bepalen hoe het gebruikt wordt: de constructieve en destructieve toepassingen ervan zijn grenzeloos. De onjuiste veronderstelling dat de toekomst wordt bepaald door technologische onvermijdelijkheden ontneemt burgers de keuzevrijheid bij het nemen, of zelfs herkennen, van collectieve beslissingen die de toekomst vorm zullen geven. Zoals Simone de Beauvoir schreef: ‘Het lot zegeviert zodra we erin geloven.’ AI biedt uitgebreide tools om werknemers te versterken en het werk te verbeteren. We moeten die instrumenten onder de knie krijgen en ze voor ons laten werken.

Hoewel ambachtelijke expertise ooit werd vereerd, werd de waarde ervan gedecimeerd door de opkomst van massaproductie in de 18e en 19e eeuw. Massaproductie betekende het opdelen van het complexe werk van ambachtslieden in afzonderlijke, op zichzelf staande en eenvoudige stappen die mechanisch werden uitgevoerd door een team productiearbeiders. Ondersteund door machines en onder toezicht van managers met een hogere opleiding. De huidige ‘computer-automatisering’ heeft tot dezelfde uitgeklede massa-productie geleid. Computing heeft de waarde van massale expertise uitgehold, net zoals de technologieën van de Industriële Revolutie eerder de waarde van ambachtelijke expertise hebben uitgehold.

De paradox van Polanyi

Vóór het computertijdperk bestond er eigenlijk maar één instrument voor symbolische verwerking: de menselijke geest. De computer bood een tweede dergelijk instrument, een instrument met buitengewone mogelijkheden maar ook vele diepgaande beperkingen. Vóór het computertijdperk waren werknemers die gespecialiseerd waren in geschoolde kantoor- en productietaken de belichaming van massa-expertise.

Maar niet alle taken volgen goed begrepen regels. Zoals de filosoof Michael Polanyi in 1966 opmerkte: ‘We kunnen meer weten dan we kunnen vertellen’, wat betekent dat onze stilzwijgende kennis vaak groter is dan ons expliciete formele begrip. Een kind hoeft de fysica van gyroscopen niet te bestuderen om te leren fietsen; eenvoudig vallen en opstaan is voldoende. Vóór AI zou een programmeur alle relevante stappen, takken en uitzonderingen moeten specificeren voordat een robot kan fietsen. Deze observatie – dat er veel taken zijn die mensen intuïtief kunnen uitvoeren, maar waarvan ze de regels en procedures niet onder woorden kunnen brengen – wordt vaak de paradox van Polanyi genoemd. En dit kenmerkt de nieuwe gebruikservaring van AI en de revolutie die het ons brengt...

Deze blog is geschreven op basis van diverse door mij gekozen tekst-elementen uit David’s blog en door mij met behulp van ChatGPT tekstueel verfijnd... En verwoordt precies de boodschap die ik in deze blog wilde uitdragen 🙂

Auteur: Hans Timmerman (foto)