Digitale strijd tussen VS en EU om visumvrij reizen
Achter de gesloten deuren van het Europees Parlement is een diplomatieke rel ontstaan over de privacy van Europese burgers. Tijdens onderhandelingen over visumvrij reizen hebben de Verenigde Staten geprobeerd om vergaande, ongefilterde toegang te krijgen tot gevoelige Europese databases. Een "massive data grab", zo klinkt het in de wandelgangen van de Commissie Burgerlijke Vrijheden.
Wat begon als een technisch overleg over het versoepelen van reisvoorwaarden, ontaardde afgelopen dinsdag in een fundamentele discussie over soevereiniteit en gegevensbescherming. Olivier Onidi, de nummer twee van het directoraat-generaal Migratie en Binnenlandse Zaken van de Europese Commissie, onthulde aan Europarlementariërs dat de Amerikaanse eisen aanvankelijk "grenzeloos" waren zo meldt onder andere euractiv.com.
De Amerikaanse inzet: open deuren
Washington zette volgens Onidi in op een systeem van directe en onbeperkte toegang tot Europese databanken. In de praktijk zou dit betekenen dat Amerikaanse opsporingsdiensten zonder specifieke aanleiding of tussenkomst van Europese autoriteiten in de privégegevens van EU-burgers zouden kunnen snuffelen.
De inzet van de VS is simpel: veiligheid boven alles. Om het Visa Waiver Program — waarmee Europeanen zonder visum naar de VS kunnen reizen — in stand te houden of uit te breiden, verlangt Washington steeds meer digitale tegenprestaties.
Brussel trekt een streep
De Europese Commissie, die vaak bekritiseerd wordt om haar eigen drang naar dataregulering, wierp zich ditmaal op als schild voor de Europese privacy. Onidi bevestigde dat de Commissie de Amerikaanse eisen direct naar de prullenbak heeft verwezen. "Blanket access" (onbeperkte toegang) is onbespreekbaar, aldus de Commissie.
Brussel hanteert een strikte voorwaarde: gegevensdeling mag uitsluitend plaatsvinden voor reisgerelateerde doeleinden en moet gebonden zijn aan strikte juridische waarborgen. De angst bestaat dat de VS de data ook zou willen gebruiken voor andere doeleinden, zoals algemene surveillance of commerciële profileringsalgoritmen.
Een wankel evenwicht
Uit een conceptovereenkomst die is ingezien door Euractiv, blijkt dat er inmiddels aanpassingen zijn gedaan. De nieuwe tekst bevat verschillende "waarborgen" (safeguards) die moeten voorkomen dat de privacy van Europese reizigers in het geding komt. Toch blijft de argwaan in het Europees Parlement groot. De vraag blijft of deze waarborgen in de praktijk standhouden tegenover de technologische overmacht van Amerikaanse inlichtingendiensten.
Wat staat er nu op het spel?
- Privacy: De bescherming van biometrische en persoonlijke gegevens van miljoenen reizigers.
- Wederkerigheid: De VS eist toegang, maar geeft zelf zelden op dezelfde schaal inzage aan Europese diensten.
- Mobiliteit: Als de EU de eisen volledig afwijst, dreigt Washington met het herinvoeren van visumplichten voor bepaalde lidstaten.
Hoe nu verder?
De strijd is nog niet gestreden. Begin volgende maand staat er een debriefing gepland over de eerste officiële onderhandelingsronde. Dan zal moeten blijken of Washington bereid is in te binden, of dat de droom van zorgeloos visumvrij reizen een zeer hoge digitale prijs krijgt.
