De angst dat AI banen afpakt is een handig excuus voor ontslagen

AI is de perfecte zondebok geworden. Wie een reorganisatie aankondigt, hoeft AI alleen nog maar te noemen en de discussie lijkt gesloten. Ook jongeren dreigen minder banen te hebben, maar of AI daar daadwerkelijk de oorzaak van is, blijft onduidelijk (Trouw). Niet alleen blijkt steeds vaker AI een handige drogreden te zijn (NU.nl), ook geven grote bedrijven zoals Amazon zelf toe dat economische keuzes, geen algoritmes, de doorslag geven (BNR). Paniek is dus volkomen onnodig.

Ondanks dat AI gretig gekoppeld wordt aan de recente ontslagen van Amazon en Meta, is er op dit moment geen enkel overtuigend bewijs dat AI op grote schaal banen vernietigt, laat staan startersbanen. Wat we wél zien, is dat bedrijven snijden in kosten door rentestijgingen en afkoelende markten en ambities bijstellen na de post-coronaperiode. Jongeren, starters en tijdelijke krachten zijn daarbij traditioneel het eerste doelwit. Dat patroon is oud. Alleen het label is nieuw. In veel gevallen is AI dus een handige verklaring achteraf en een modern sausje over een klassieke reorganisatie. En geen banenkiller.

Wie dagelijks werkt aan het ontwerpen, bouwen en schalen van AI-programma’s binnen organisaties ziet een heel ander beeld dan door grote reorganiserende bedrijven wordt geschetst. De meeste bedrijven worstelen nog met pilots, gebrekkige data, verandermanagement vraagstukken en intern vertrouwen. AI-systemen zijn zelden stabiel of breed inzetbaar genoeg om volledige functies over te nemen. Zeker niet op het niveau waarop mensen opereren: waar context, expertise en menselijke interactie essentieel zijn.

Creativiteit

Het echte effect van AI is saaier, maar niet minder ingrijpend. Taken verschuiven. Repetitief werk verdwijnt deels, terwijl werk complexer en inhoudelijker wordt. Dat vraagt om andere vaardigheden zoals kritisch denken, oordeelsvermogen, creativiteit, maar maakt mensen niet overbodig. Integendeel: zonder mensen die AI kunnen duiden en corrigeren, is AI waardeloos.

De angst dat AI je baan afpakt, is begrijpelijk. De opkomst van AI vraagt om verandering en roept onzekerheid op. Maar terwijl we elkaar opjutten met doemscenario’s en de eindeloze “wat als”-vraag stellen, vergeten we iets fundamenteels: kijken naar wat er nu echt gebeurt.

We staan pas aan het begin van serieuze omarming van AI. De technologie is net stabiel genoeg om voorzichtig op te schalen, maar dat zegt weinig over daadwerkelijke impact. En juist omdat we aan het begin van die verandering zitten, moeten we eerst andere vragen beantwoorden. Vragen over besluitvorming, governance, vaardigheden en machtsverhoudingen en, het belangrijkst, over het opbouwen van vertrouwen bij medewerkers.

Oproep

Wie mag AI inzetten? Wie controleert de uitkomsten? Wie draagt verantwoordelijkheid als het misgaat? Dat zijn geen vragen met een eenvoudig antwoord, maar bredere organisatorische kwesties. En die los je niet op in maanden, maar in jaren.

AI neemt dus nog geen banen over. Mensen die AI begrijpen en inzetten, nemen taken over van collega’s die dat niet doen en doen daarmee hun voordeel. Dat is geen doemscenario, maar een oproep. Niet tot paniek, wel tot volwassen beleid waarin AI serieus wordt toegepast.

Door Edward Jansen, directielid Technologie en Innovatie bij AI-consultancybureau ADC