Bestaand IT-systeem bepaalt wie overheidsopdrachten krijgt

Het onderzoek, uitgevoerd door Tendervane-oprichter Ravid Efroni, onderzocht 39 representatieve aanbestedingsregels uit officiële Europese publicaties (TED en nationale bekendmakingsservices). De uitkomst schetst een concreet beeld van de Europese IT-inkoop door overheden: het reeds geïnstalleerde systeem bepaalt in grote mate wie de nieuwe opdracht krijgt.

Directe gunningen en lange looptijden

In de onderzochte data vallen diverse opmerkelijke Nederlandse overheidsopdrachten op. Zo gunde het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in 2025 een ERP-contract van maar liefst 15 jaar (180 maanden) direct aan SAP Nederland Holding B.V. voor ruim 16,7 miljoen euro, via een onderhandeling zonder voorafgaande oproep tot mededinging.

Bij het Ministerie van Defensie werd het jaaronderhoud voor SAP direct belegd voor een bedrag van 42,8 miljoen euro. Ook het UWV sloot, nadat een openbare procedure voor een perceel geen geldige inschrijvingen opleverde, onderhands een raamovereenkomst af met reseller SoftwareOne met een plafond van 140 miljoen euro.

In Duitsland en Oostenrijk is het beeld vergelijkbaar. Zo sloot de Duitse netbeheerder Stromnetz Berlin GmbH een S/4HANA-transformatiecontract af van meer dan 424 miljoen euro met één enkele inschrijver, en kent Oostenrijk omvangrijke landelijke raamovereenkomsten met SAP (410 miljoen euro) en Microsoft (470 miljoen euro).

Technische afhankelijkheid als motivering

Dat de markt voor overheids-IT gedomineerd wordt door leveranciersafhankelijkheid (vendor lock-in), bleek eerder al uit een aanvullende Tendervane-studie naar 97 Duitse IT-gunningen zonder openbare oproep. In 75 van die 97 gevallen noemden overheidsinstanties expliciet een technische, juridische of operationele afhankelijkheid van het al geïnstalleerde systeem als de officiële reden om niet openbaar aan te besteden. Bij 93 van die 97 opdrachten kwam er uiteindelijk slechts één inschrijving binnen.

Opdrachtgevers winden er in de officiële stukken vaak geen doekjes om. Zo noteerde het Universitair Klinikum Bonn dat de bestaande technische afhankelijkheid het "systeem-immanente gevolg" is van de eerdere invoering van een geïntegreerd platform. Een andere instantie meldde simpelweg dat slechts één specifieke partij toegang heeft tot de broncode.

Waarschuwing: raamcontracten versus daadwerkelijke uitgaven

Tendervane benadrukt dat het kritisch lezen van de bron-XML-bestanden van essentieel belang is om de cijfers juist te interpreteren. Veel geciteerde bedragen in de markt betreffen maximale raamcontractplafonds en geen daadwerkelijk uitgegeven bedragen.

Als illustratie wijst het onderzoek naar de Gemeente Breda: voor een Microsoft-licentieraamovereenkomst werd een plafond ingesteld van 22 miljoen euro, terwijl de winnende inschrijving (het daadwerkelijk gegunde bedrag) uitkwam op 3,25 miljoen euro — oftewel 14,8 procent van het plafond. Wie enkel naar plafonds kijkt, overschat de feitelijke bestedingen in zo'n geval met bijna een factor zeven.

Competitie binnen gesloten kaders

Hoewel veel opdrachten slechts één inschrijver trekken, laat het onderzoek ook zien dat er soms wel degelijk concurrentie is, maar dan binnen het vooraf gekozen platform. Zo ontving Waterschap Rivierenland acht inschrijvingen op een Microsoft 365-consultancycontract, en kreeg een Duitse inkoopcoöperatie voor gemeenten vijf inschrijvingen voor een Red Hat-overeenkomst.

In die gevallen meedingen meerdere leveranciers om de uitvoering, maar staat de keuze voor de softwarefabrikant zelf al vanaf het begin vast. Het bestaande fundament vormt daarmee niet alleen de startpositie, maar ook de definitieve eis.

Bronvermelding: Ravid Efroni, "Als het bestaande systeem de eis wordt", Tendervane, datastand 9 augustus 2026.