Van kogels naar chips: De kansen van dual-use technologie
De Nederlandse economie zal op de korte termijn nauwelijks profiteren van de miljardeninjecties in defensie. Hoewel Nederland zich heeft gecommitteerd aan een defensiebudget van 3,5% van het bbp in 2035, lekt een groot deel van dit geld direct weg naar het buitenland. De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwt in een nieuwe analyse dat zonder scherpe keuzes en Europese samenwerking, de extra uitgaven vooral tot hogere inflatie zullen leiden in plaats van economische groei.
Een 'Lekke' Defensie-economie
De ambitie is historisch: van een jarenlang gemiddelde van rond de 1,4% van het bbp moet het defensiebudget naar 3,5% in 2035. Maar waar een impuls in andere sectoren vaak de eigen economie aanjaagt, ligt dat bij defensie anders. Nederland kampt met een structureel kleine defensie-industrie die bovendien sterk afhankelijk is van buitenlandse toeleveranciers.
Uit het rapport blijkt dat maar liefst 61% van de publieke defensie-investeringen direct naar het buitenland vloeit. Zelfs als er in Nederland wordt geproduceerd, lekt het geld indirect weg: de vijf belangrijkste Nederlandse defensiesectoren – waaronder de machinebouw en de productie van transportmiddelen – halen tussen de 40% en 80% van hun onderdelen uit het buitenland.
Inflatiegevaar door krappe arbeidsmarkt
Naast de importafhankelijkheid vormt de oververhitte arbeidsmarkt een barrière. DNB stelt dat de extra uitgaven aan defensiepersoneel in de huidige markt anderhalf keer meer inflatie veroorzaken dan onder normale omstandigheden. In plaats van meer productie, leiden de extra miljarden op de korte termijn vooral tot hogere prijzen en loondruk.
"Op de korte termijn is er simpelweg weinig ruimte om defensie-uitgaven in te zetten als economische stimulans," concluderen de onderzoekers. De strategische noodzaak om snel te herbewapenen botst hier met de economische realiteit van een krappe markt.
De Kans: 'Dual-use' en Europese specialisatie
Toch gloort er hoop voor de middellange termijn, mits Nederland slimme keuzes maakt. De kracht van Nederland ligt niet in het bouwen van tanks of gevechtsvliegtuigen, maar in zogenaamde 'dual-use' technologieën: producten die zowel militair als civiel bruikbaar zijn.
Nederland heeft een sterke technologische voorsprong in:
Chiptechnologie: Met name in de lithografie voor halfgeleiders.
Maritieme systemen: De bouw van specialistische schepen en maritieme apparatuur.
Optica en Sensoren: Hoogwaardige microscopen en meetapparatuur.
Strategisch plan nodig
Om de economische 'spillovers' te maximaliseren, pleit DNB voor een geloofwaardig langetermijnplan tot 2035. Dit geeft bedrijven de zekerheid die nodig is om te investeren in innovatie en nieuwe productielijnen.
Cruciaal hierbij is Europese coördinatie. In plaats van te streven naar nationale zelfvoorziening, moet Europa zich specialiseren. Als elk land zich richt op zijn eigen technologische sterktes – zoals Nederland op chips en scheepsbouw – kunnen de kosten worden gedrukt en de economische winst worden vergroot. Alleen via zo'n gecoördineerde aanpak kunnen de miljarden voor veiligheid ook een investering worden in de toekomstige verdienkracht van Europa.
