PwC: Kosten voor compliance opgelopen tot 1,5 procent van bbp

De studie van PwC verschijnt op een moment dat zowel de Europese Unie als de Nederlandse overheid aangeven de administratieve druk te willen verlagen. Inflatiegecorrigeerd zijn de totale nalevingskosten tussen 2013 en 2024 met 28 procent gestegen.

De impact van de opgestapelde regelgeving is ook op de arbeidsmarkt voelbaar. Inmiddels bestaat bijna 8 procent van de totale werkgelegenheid uit functies waarin meer dan 10 procent van de werktijd wordt besteed aan compliance, vergunningen, rapportages en controles. Dat aandeel ligt inmiddels hoger dan het aantal banen dat direct gerelateerd is aan onderzoek en ontwikkeling (R&D).

Zakelijke dienstverlening en financiële sector het zwaarst getroffen

Binnen de private sector vallen de hoogste nalevingskosten in de gespecialiseerde zakelijke dienstverlening (2,9 miljard euro per jaar) en de financiële sector (1,2 miljard euro). Bedrijven in de zakelijke dienstverlening voeren overigens ook veel nalevingswerk uit voor klanten in andere bedrijfstakken. In de financiële sector, de industrie en de energiesector zijn de nalevingskosten sneller gegroeid dan de arbeidsproductiviteit, wat hun internationale concurrentiepositie rechtstreeks aantast.

"Juist op een moment dat de arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren nauwelijks groeit, worden steeds meer arbeidsuren besteed aan naleving, rapportages, vergunningen en controles," licht Barbara Baarsma, hoofdeconoom bij PwC, toe. "De centrale vraag is daarom niet alleen hoeveel regeldruk kost, maar ook wat de Nederlandse economie misloopt wanneer schaarse arbeid verschuift van innovatie en ondernemerschap naar het naleven van regels."

Innovatieve onderzoeksmethode via AI

Voor het onderzoek hanteerden de onderzoekers een vernieuwende methodiek: met behulp van verschillende grote taalmodellen (LLM's) werden de taakbeschrijvingen van 923 beroepen geanalyseerd. Door deze inzichten te koppelen aan CBS-gegevens over werkgelegenheid en lonen, kon exact worden berekend hoeveel arbeidsuren en salariskosten in Nederland gemoeid zijn met regelgeving.

PwC benadrukt dat wet- en regelgeving essentiële maatschappelijke doelen dient, zoals de bescherming van consumenten, werknemers en het milieu. Regeldruk wordt volgens de onderzoekers echter problematisch wanneer de kosten sneller stijgen dan de maatschappelijke baten, en wanneer de stapeling van regels met name kleine bedrijven onevenredig hard treft.

Oproep tot bindende reductiedoelstellingen en 'compliance by design'

Om het innovatievermogen van Nederland te beschermen, pleit PwC voor slimmere regelgeving en het vermijden van 'koppensnellen' (nationale regels die strenger zijn dan Europese standaarden). Baarsma pleit daarnaast voor een terugkeer naar politiek bindende reductiedoelstellingen per ministerie, vergelijkbaar met de aanpak onder de kabinetten-Balkenende.

Voor het bedrijfsleven ligt de sleutel tot kostenverlaging volgens PwC in technologische automatisering. Door compliance-eisen via een 'compliance-by-design'-benadering direct te integreren in operationele IT-systemen en AI-tools, kan de hoeveelheid handmatig werk worden teruggedrongen en komen juridische en compliance-specialisten vrij voor strategische taken.