Productiviteitscrisis: Nederland verliest aansluiting

In de studie ‘Concurrentiekracht en brede welvaart’ legt Rabobank de Nederlandse economie naast die van België, Denemarken en de Verenigde Staten. De conclusie is scherp: Nederland dreigt de aansluiting met de internationale top te verliezen door een chronisch gebrek aan investeringen in innovatie en kapitaal.

Het Deense wonder versus de Nederlandse stagnatie

Terwijl de productiviteit in de Nederlandse exportsector al sinds 2012 stagneert, laat Denemarken zien hoe het wél moet. De Denen slagen erin om een hoge productiviteitsgroei te koppelen aan stabiele loonkosten. Volgens de onderzoekers van RaboResearch ligt de sleutel in Kopenhagen: een uitmuntend functionerende arbeidsmarkt, gerichte investeringen in infrastructuur en technologie, en instituties (overheid en regelgeving) die effectiever zijn dan de Nederlandse.

"De lage productiviteitsgroei maakt de Nederlandse economie kwetsbaar," stelt het rapport. Het betekent simpelweg dat we per gewerkt uur niet meer waarde toevoegen dan veertien jaar geleden, terwijl de kosten voor energie en arbeid wel zijn gestegen.

De kloof tussen sectoren

Niet de hele economie kampt met deze malaise. Nederland steunt zwaar op een paar 'gouden' sectoren:

• Farmacie en Machinebouw: Blijven relatief productief en dragen het verdienvermogen.
• High-tech en Financiële dienstverlening: Werken als de motor van de huidige economie.

De zorgen zitten echter in de brede industrie en de zakelijke dienstverlening. Hier blijven de investeringen in Research & Development (R&D) en kapitaal achter. Er is een directe correlatie tussen de weinige R&D-uitgaven en de achterblijvende productiviteit in deze sectoren.

Brede welvaart: Geen luxe, maar noodzaak

Het rapport van RaboResearch breekt met de gedachte dat economische concurrentiekracht en maatschappelijk welzijn gescheiden werelden zijn. Sterker nog: ze versterken elkaar.

Nederland scoort traditioneel hoog op 'brede welvaart' (zaken als gezondheid, milieu en geluk), maar ook hier is de voorsprong niet langer vanzelfsprekend. Denemarken voert de lijst aan en weet die hoge welvaart bovendien eerlijker over het land te verdelen. In België zien we het tegenovergestelde: grote regionale verschillen in welvaart maken het daar juist moeilijker om het nationale verdienvermogen te versterken.

De wake-up call van 2026

De analyses van Rabobank sluiten aan bij de eerdere waarschuwingen van Mario Draghi en oud-ASML-topman Peter Wennink. Europa, en Nederland in het bijzonder, verliest terrein door een investeringsachterstand en een te grote afhankelijkheid van buitenlandse energie en grondstoffen.

De boodschap aan het Nederlandse kabinet en het bedrijfsleven is helder: als we onze brede welvaart en onze positie als hoogwaardige samenleving willen behouden, moet de focus terug naar de basis. Dat betekent investeren in R&D, het moderniseren van de infrastructuur en het wegnemen van belemmeringen op de arbeidsmarkt. Zonder die ingrepen is de huidige welvaart slechts een herinnering aan een rijk verleden.

Kerncijfers uit het rapport:

• 14 jaar: De periode waarin de productiviteit in de Nederlandse externe sector niet is gegroeid.
• Topsectoren: Farmacie en machinebouw blijven de dragers van de economie.
• Grootste risico: Gebrek aan R&D-kapitaalintensiteit remt de groei.
• Koploper: Denemarken combineert de hoogste concurrentiekracht met de hoogste brede welvaart.